«Το χειρότερο δυνατό σενάριο λιμού ξεδιπλώνεται αυτή τη στιγμή στη Γάζα», σύμφωνα με αναφορά του ICP (Integrated Food Security Phase Classification) που δημοσιεύθηκε στις 29 Ιουλίου 2025. Από τον Οκτώβριο του 2023, οι υπηρεσίες υγείας στη Γάζα κάνουν λόγο για 61.000 θανάτους Παλαιστινίων, εκ των οποίων οι 18.400 είναι θάνατοι παιδιών. Η αναφορά του ICP σημειώνει πως μετά από 21 μήνες συρράξεων, οι Παλαιστίνιοι τραυματίες αγγίζουν τους 143.000, ενώ το 70% των υποδομών στη Γάζα έχει φθαρεί ή καταστραφεί ολοσχερώς. Το 88% της Γάζας απαρτίζεται από στρατιωτικές ζώνες του Ισραήλ. Δηλαδή, μόνο το 12% της περιοχής αποτελεί ασφαλή θεωρητικά γη για τους Παλαιστίνιους, ενώ από την τελική παραβίαση της κατάπαυσης πυρός από το Ισραήλ στις 18 Μαρτίου 2025, έχουν καταγραφεί πάνω από 752.000 εκτοπισμοί.

Η επικεφαλής ανταποκρίτρια του Guardian για τη Μέση Ανατολή Emma Graham-Harrison εξηγεί σε άρθρο της ότι, εφόσον μετά την 7η Οκτωβρίου η αγροκτηνοτροφία είναι αδύνατη και το Ισραήλ έχει απαγορεύσει στους κατοίκους της Γάζας το ψάρεμα, ουσιαστικά η τροφοδοσία των Παλαιστινίων μπορεί να γίνει μόνο με εισαγωγή αγαθών στη Γάζα από έξω. Κατ’ επέκταση, το Ισραήλ περιορίζει και ελέγχει πλήρως την είσοδο του φαγητού και της ανθρωπιστικής βοήθειας εντός της Γάζας, έχοντας υπολογίσει τις ελάχιστες θερμίδες που είναι απαραίτητες ώστε οι Παλαιστίνιοι να κρατιούνται απλώς στη ζωή.

Ακόμη κι έτσι, η ποσότητα φαγητού που μπαίνει τελικά στη Γάζα είναι εντελώς ανεπαρκής για τις ανάγκες των κατοίκων, έχοντας καθυστερήσει απλώς τις καταστροφικές συνέπειες του επιβεβλημένου λιμού που βιώνουν οι Παλαιστίνιοι. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, António Guterres, τόνισε πρόσφατα ότι «η σταγόνα βοήθειας πρέπει να γίνει ωκεανός». Μάλιστα, τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 2025 η Γάζα βρισκόταν σε πλήρη αποκλεισμό από το Ισραήλ, το οποίο τον Μάιο επέτρεψε ξανά την είσοδο φαγητού στην περιοχή κατόπιν διεθνών πιέσεων.

H Walaa Abu Zaiter είναι μια Παλαιστίνια που έχει ζήσει στη Γάζα για είκοσι χρόνια, δηλαδή για το μεγαλύτερο κομμάτι της ενήλικης ζωής της. Μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου, ή «τον πόλεμο», όπως η ίδια αναφέρεται στο γεγονός, για περίπου έξι μήνες συνέχισε να ζει στη Γάζα και να εργάζεται ως επικεφαλής της ανθρωπιστικής ανταπόκρισης της ισπανικής οργάνωσης Action Against Hunger [στα Γαλλικά: Action Contre La Faim – ACF]. Παράλληλα, έψαχνε τρόπο για να φύγει, πεπεισμένη ότι εάν παραμείνει στη Γάζα, η οικογένειά της δεν θα επιβιώσει από τις στρατιωτικές επιθέσεις του Ισραήλ. Τελικά, κατάφερε να διαφύγει στην Αίγυπτο τον Ιανουάριο του 2024, περίπου τρεις μήνες πριν κλείσουν οριστικά τα σύνορα για τους Παλαιστίνιους. Σήμερα, ζει με τα τέσσερα παιδιά της στην Ισπανία και εργάζεται στον ανθρωπιστικό τομέα.

Με τη Walaa μιλήσαμε περί τα τέλη Ιουλίου 2025, όταν ακόμη βρισκόταν σε εξέλιξη η επίθεση του Ισραήλ κατά του Ιράν με αφορμή το πυρηνικό πρόγραμμα του δεύτερου. Εξηγεί πολύ κατατοπιστικά πώς το Ισραήλ εργαλειοποιεί την πείνα εντός της Γάζας για να κάμψει την παλαιστινιακή αντίσταση. Πλέον, τον ισχυρισμό αυτό υποστηρίζουν ανοιχτά και οι ισραηλινές ανθρωπιστικές οργανώσεις B’Tselem και Physicians for Human Rights – Israel.

Ο Guy Shalev, εκτελεστικός διευθυντής του Physicians for Human Rights – Israel, δήλωσε σε δημοσιογράφους ότι «η συστηματική καταστροφή του συστήματος υγείας, η άρνηση πρόσβασης σε τρόφιμα, η παρεμπόδιση ιατρικών εκκενώσεων και η χρήση της ανθρωπιστικής βοήθειας για την προώθηση στρατιωτικών στόχων, όλα δείχνουν ένα ξεκάθαρο μοτίβο συμπεριφοράς [του Ισραήλ], ένα μοτίβο που αποκαλύπτει πρόθεση». Με τη σειρά του, το B’Tselem σε εκτενή αναφορά του με τίτλο «Η Γενοκτονία Μας» εξηγεί ότι οι στρατιωτικές ενέργειες του Ισραήλ έχουν πλέον ξεπεράσει κατά πολύ τις προσπάθειες διάλυσης της Χαμάς και αποτελούν διάπραξη γενοκτονίας των Παλαιστινίων.

Ήδη από τον Νοέμβριο του 2024, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έχει εκδώσει ένταλμα σύλληψης εις βάρος δύο υψηλόβαθμων πολιτικών προσώπων του Ισραήλ, συγκεκριμένα για τον Benjamin Netanyahu, πρωθυπουργό του Ισραήλ, και τον Yoav Gallant, πρώην Υπουργό Άμυνας του Ισραήλ, κατηγορώντας τους για την επιβολή πείνας ως μέσο πολέμου και για συγκεκριμένα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, δηλαδή για δολοφονία, διωγμό αναγνωρίσιμης ομάδας για λόγους πολιτικούς ή φυλετικούς, καθώς και για άλλες απάνθρωπες πράξεις κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα. Είναι γνωστό ότι η σκόπιμη χρήση της πείνας ως «όπλο πολέμου» αποτελεί παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου και χαρακτηρίζεται ως έγκλημα πολέμου από το Καταστατικό της Ρώμης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Το Ισραήλ μπορεί να ισχυρίζεται πως είναι η μοναδική δημοκρατία στη Μέση Ανατολή, όμως ταυτόχρονα αποτελεί και τη μοναδική «δημοκρατική» χώρα με δυτικές πλάτες όπου υψηλόβαθμα πολιτικά της στελέχη διώκονται για εγκλήματα πολέμου.

Η συζήτησή μας με τη Walaa είναι εκτενής και καλύπτει ένα σημαντικό φάσμα των πολύπλοκων πολιτικών δυναμικών που αυτή τη στιγμή λαμβάνουν χώρα εντός της Γάζας, αλλά και εκτός, στη Δύση που παρακολουθεί τις εξελίξεις. Όσες και όσοι αισθάνεστε ότι δεν έχετε μια σφαιρική αντίληψη της κόλασης στην Γάζα και της βίαιης στρατιωτικής κατοχής της Παλαιστίνης από το Ισραήλ, όσες και όσοι θέλετε να μάθετε πώς αντιλαμβάνεται και ερμηνεύει μια Παλαιστίνια την τρέχουσα πολιτική κατάσταση στη Γάζα, όσες και όσοι δεν έχετε καταλάβει ακριβώς γιατί τόσο άνθρωποι κατεβαίνουν στους δρόμους και προσπαθούν να εμποδίσουν την αποβίβαση ισραηλινών τουριστών σε ελληνικά νησιά, η συζήτηση αυτή είναι για εσάς.

—Καλησπέρα Walaa, θα ήθελες να συστηθείς;

Είμαι από τη Γάζα, είμαι Παλαιστίνια. Έζησα στη Γάζα για περίπου είκοσι χρόνια. Έτσι, βίωσα όλους τους πολέμους, συμπεριλαμβανομένου και του τελευταίου μετά τις 7 Οκτωβρίου. Ήμουν στη Γάζα όταν συνέβη και παρέμεινα εκεί για πέντε με έξι μήνες μετά από αυτό. Έπειτα κατάφερα να πάρω τα παιδιά μου και να πάμε στην Αίγυπτο πριν κλείσουν τα σύνορα. Τα σύνορα έκλεισαν τον Μάιο του 2024. Κατάφερα να φύγω από τη Γάζα στα τέλη Ιανουαρίου 2024 με τα παιδιά μου και να φτάσουμε στην Αίγυπτο. Μεγάλωσα στα Εμιράτα, αλλά φοίτησα στο πανεπιστήμιο στη Γάζα. Δούλεψα στη Γάζα, απέκτησα τα τέσσερα παιδιά μου και πέρασα το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής μου εκεί μέχρι που ξέσπασε ο πόλεμος, και τότε έφυγα.

—Μέχρι πριν από έναν χρόνο περίπου, ζούσες στη Γάζα. Πώς κατάφερες να φύγεις, δεδομένου του αυστηρού αποκλεισμού της Λωρίδας της Γάζας από το Ισραήλ; Απ’ όσο γνωρίζω, οι Παλαιστίνιοι δεν μπορούν να φύγουν από τη Γάζα. Ισχύει αυτό; Γιατί έχω την εντύπωση ότι η απαγόρευση ίσχυε ανέκαθεν, και μετά έγινε ακόμη πιο αυστηρή.

Ναι, έτσι ήταν εξαρχής, ακόμα και πριν τον πόλεμο, γιατί τα ταξίδια για τους Παλαιστίνιους που ζουν στη Γάζα ήταν ήδη αυστηρά περιορισμένα πριν τον πόλεμο. Για παράδειγμα, έχουμε δύο πλευρές συνόρων, ένα σύνορο με την Αίγυπτο και ένα άλλο με τους Ισραηλινούς.

Όσον αφορά το σύνορο με τους Ισραηλινούς, ακόμη και πριν τον πόλεμο, μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό του πληθυσμού στη Γάζα κατάφερνε να το διασχίσει για να ταξιδέψει. Αυτοί που το κατάφερναν, το έκαναν κυρίως επειδή εργάζονταν σε ανθρωπιστικές οργανώσεις ή στα Ηνωμένα Έθνη, οπότε είχαν έναν συγκεκριμένο μηχανισμό συντονισμού. Ακόμα και σε αυτές τις περιπτώσεις, σε πολλούς από αυτούς δεν έδιναν άδεια για να ταξιδέψουν. Οι υπόλοιπες περιπτώσεις ήταν σοβαρά ιατρικά περιστατικά, για τα οποία υπήρχαν ειδικές ρυθμίσεις ώστε να μπορούν να μετακινηθούν.

Αυτή είναι η πλευρά των Ισραηλινών. Η αιγυπτιακή πλευρά ήταν δύσκολη λόγω του ελέγχου των Αιγυπτίων στο πέρασμα. Για να ταξιδέψει κανείς, έπρεπε να κλείσει ραντεβού τρεις μήνες νωρίτερα μέσω ενός εσωτερικού αιγυπτιακού διαδικτυακού συστήματος. Κι αν κάποιος ήθελε πραγματικά να ταξιδέψει γρηγορότερα, έπρεπε να πληρώσει πολλά χρήματα. Αυτά ίσχυαν πριν από τον πόλεμο.

Μετά τον πόλεμο, μέχρι τον Μάιο του 2024, όταν το πέρασμα έκλεισε επίσημα επειδή οι Ισραηλινοί κατέλαβαν τη Ράφα, η Αίγυπτος ανέπτυξε έναν μηχανισμό συντονισμού μέσω του οποίου συγκέντρωσε πολλά χρήματα από παλαιστινιακές οικογένειες στη Γάζα που είχαν την οικονομική δυνατότητα να πληρώσουν ώστε να μπορέσουν να φύγουν οικογενειακώς. Για παράδειγμα, εγώ πλήρωσα 9.000 δολάρια ώστε να μπορέσω να φύγω με τα τέσσερα παιδιά μου. Είναι ένα διεφθαρμένο σύστημα. Είναι δωροδοκία. Έπρεπε να δωροδοκήσω την αιγυπτιακή κυβέρνηση για να περάσω τα σύνορα. Το ίδιο συνέβη για περίπου 150.000 παλαιστινιακές οικογένειες που είχαν την τύχη να έχουν χρήματα. Με αυτό τον τρόπο, κατάφεραν να πληρώσουν τους διεφθαρμένους φορείς μέσα στην αιγυπτιακή κυβέρνηση για να διασχίσουν τα σύνορα.

Όσον αφορά τα υπόλοιπα 2.2 εκατομμύρια ανθρώπων στη Γάζα, κανένας τους δεν μπορεί να πληρώσει ούτε 100 δολάρια για να φύγει, επειδή η αιγυπτιακή κυβέρνηση ζητάει τεράστια χρηματικά ποσά. Έτσι, δυστυχώς, ήμουν ανάμεσα στους λίγους τυχερούς που κατάφεραν να περάσουν τα σύνορα στις 28 Ιανουαρίου, επειδή πλήρωσα πολλά χρήματα. Και μετά, τον Μάιο, οι Ισραηλινοί έκλεισαν εντελώς τα σύνορα επειδή εισέβαλαν στη Ράφα, εισέβαλαν στην ανατολική πλευρά της Γάζας. Και τώρα οι περισσότεροι άνθρωποι βρίσκονται στη δυτική πλευρά, σε στρατόπεδα εκτοπισμένων. Κανείς δεν μπορεί να ταξιδέψει.

—Και ούτε μπορούν να μπουν, ούτε να βγουν. Διάβασα ότι αυτή τη στιγμή είναι δύσκολο ακόμα και για τους εργαζόμενους σε ανθρωπιστικές οργανώσεις να μπουν μέσα και να βοηθήσουν.

Εγώ διαχειριζόμουν την έκτακτη ανταπόκριση στην οργάνωση Action Against Hunger. Για τους πρώτους έξι με επτά μήνες μετά τις 7 Οκτωβρίου, κανένα από τα στελέχη του εξωτερικού ή τους ξένους υπαλλήλους δεν κατάφερε να μπει στη Γάζα λόγω του κλεισίματος των συνόρων και των αυστηρών περιορισμών. Μετά από σχεδόν οκτώ μήνες, επιτρεπόταν σε κάθε οργάνωση να εισαγάγει μόνο έναν ή δύο διεθνείς υπαλλήλους για να υποστηρίξουν τους Παλαιστίνιους. Κι ακόμα κι έτσι, υπήρχαν πολυάριθμοι περιορισμοί στην κίνησή τους και στο τι αντικείμενα μπορούσαν να φέρουν μαζί τους.

Για παράδειγμα, υπάρχει σοβαρή έλλειψη από τα πάντα στη Γάζα, ιδιαίτερα από φάρμακα και μετρητά. Έτσι, ζητούσαμε από τους ξένους υπαλλήλους να φέρουν φάρμακα για το προσωπικό και τις οικογένειές τους, για όποιον είχε ανάγκη. Ζητούσαμε επίσης να φέρουν μετρητά για να αυξήσουμε τη ρευστότητά μας. Για τους πρώτους δύο μήνες, αυτό λειτουργούσε καλά. Όμως, όταν οι Ισραηλινοί το αντιλήφθηκαν, άρχισαν να επιβάλλουν περιορισμούς.

Είπαν, για παράδειγμα, ότι κάθε ξένος υπάλληλος επιτρέπεται να εισέλθει με ένα χρηματικό ποσό έως 350 δολάρια μόνο για τα προσωπικά του έξοδα διαβίωσης. Έπειτα άρχισαν να κατάσχουν αντικείμενα στο πέρασμα των συνόρων, όταν οι ξένοι υπάλληλοι προσπαθούσαν να μπουν. Έκαναν κατάσχεση πραγμάτων που οι υπάλληλοι έφερναν για τους συναδέλφους τους μέσα στη Γάζα.

Η κατάσταση έχει γίνει όλο και πιο ασφυκτικά περιορισμένη. Σε ορισμένα μέλη του προσωπικού που υποτίθεται ότι θα έμπαιναν, απαγορεύτηκε να μπουν. Είναι από το εξωτερικό, από την Ολλανδία ή την Ιταλία, και οι ισραηλινές αρχές τούς απαγόρευσαν την είσοδο στη Γάζα.

—Είναι διαφορετική η καθημερινή ζωή των Παλαιστινίων μετά τις 7 Οκτωβρίου; Πώς άλλαξε η μεταχείρισή τους από το Ισραήλ με την πάροδο του χρόνου;

Θα σου μεταφέρω τον ρυθμό της καθημερινής ζωής στη Γάζα μετά τις 7 Οκτωβρίου. Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος, κατάφερνα να κοιμηθώ μόνο δύο με τρεις ώρες τη νύχτα, και αυτό μόνο αν υπήρχε κάποια στιγμή ηρεμίας· αλλιώς δεν μπορούσα καθόλου. Κοιμόμασταν κάτω από τις σκάλες του σπιτιού μας, γιατί ήταν το πιο ασφαλές σημείο. Κάποιες νύχτες, οι βολές από τα τανκ του Ισραήλ χτυπούσαν τη Γάζα και περνούσα όλη τη νύχτα ξάγρυπνη, προσπαθώντας να αλλάξω τη θέση των παιδιών μου μέσα στο σπίτι, επειδή προσπαθούσα να υπολογίσω πού θα χτυπήσουν μετά. Σκεφτόμουν, «ίσως το πιο ασφαλές είναι εδώ, ή ίσως εκεί». Όταν τελικά το σώμα μου κατέρρεε και κοιμόμουν για μία ή δύο ώρες, με ξυπνούσαν πάλι οι αεροπορικές επιδρομές.

Συνήθως ξυπνούσα στις 6:00 το πρωί. Το πρώτο πράγμα που έκανα ήταν να καθαρίσω τις ψείρες από τα μαλλιά μου. Δεν είχαμε πρόσβαση σε υγιεινή και κάναμε μπάνιο κάθε δέκα ημέρες. Μετά έπλενα τα ρούχα. Γέμιζα τη δεξαμενή με νερό και τα έπλενα στο χέρι.

Ύστερα πήγαινα στη δουλειά, όπου συντόνιζα συναντήσεις και κινούμουν ανάμεσα στις σκηνές των εκτοπισμένων. Όταν γύριζα το μεσημέρι, είτε εγώ είτε ο γιος μου είτε ο πρώην άντρας μου μαζεύαμε ξύλα για να μαγειρέψουμε. Το φαγητό μας ήταν συνήθως κονσέρβες. Αφού μάζευα τα ξύλα, γύριζα σπίτι. Τα παιδιά μου έπαιζαν με τα υπόλοιπα παιδιά και προσπαθούσαν να έχουν μια καθημερινότητα, μια φυσιολογική ζωή. Ανέβαινα πάνω, άναβα τη φωτιά, μαγείρευα, τρώγαμε μεσημεριανό όλοι μαζί και μετά έβαζα τα παιδιά για ύπνο και συνέχιζα να δουλεύω. Εν τω μεταξύ, επικοινωνώντας με τους συναδέλφους μου, έπλενα τα πιάτα ή καθάριζα.

Το βράδυ, όλοι προσπαθούσαμε να καθαρίσουμε και μετά οι γυναίκες της ομάδας μαζευόμασταν και κουβεντιάζαμε. Πολλές οικογένειες ζούσαν στο ίδιο σπίτι μετά τον εκτοπισμό τους. Γύρω στα μεσάνυχτα ξεκινούσαν οι αεροπορικές επιδρομές. Πάντα ξεκινούσαν τη νύχτα. Οι πιο έντονες επιθέσεις γίνονταν τη νύχτα, οπότε αρχίζαμε πάλι να ψάχνουμε πού θα κοιμηθούμε με τα παιδιά και ποιο σημείο είναι το πιο ασφαλές. Οι περισσότερες μέρες ήταν ίδιες με αυτήν.

Η καθημερινότητα ήταν ίδια, για παράδειγμα, ως προς τις ψείρες των παιδιών μου. Κάθε φορά που ξυπνούσαν, έφερνα λίγο νερό και την ειδική χτένα και καθάριζα τα μαλλιά τους. Θυμάμαι μια μέρα κατέρρευσα. Έκλαιγα γιατί η κόρη μου ήταν σαν εργοστάσιο ψειρών. Δεν είχα ξαναδεί ποτέ κάτι παρόμοιο. Κρατιόμουν δυνατή, αλλά εκείνη ήταν μία από τις πιο δύσκολες μέρες στη Γάζα. Έκλαψα με την ψυχή μου γιατί ήταν πάρα πολύ δύσκολο και για την κόρη μου. Δεν είχα νερό να της πλύνω τα μαλλιά, οπότε έπρεπε να χρησιμοποιήσω μωρομάντηλα και βρεγμένες πετσέτες. Υπέφερε από τον πόνο, κι εγώ ένιωθα εντελώς αβοήθητη.

Ένα άλλο βράδυ, έβρεχε καταρρακτωδώς και δεν μπορούσα να κοιμηθώ γιατί γύρω από τον ξενώνα μας είχαν στηθεί σκηνές εκτοπισμένων και άκουγα τους ανθρώπους να ουρλιάζουν, να κλαίνε και να προσεύχονται εξαιτίας της βροχής. Ήταν μια δύσκολη νύχτα, και την πέρασα στην ταράτσα, κοιτάζοντας τον ουρανό και ρωτώντας τον Θεό: «Πού στο καλό είσαι τώρα; Τι συμβαίνει σε όλους αυτούς τους ανθρώπους;». Και νομίζω ότι εκείνο ήταν το πρώτο βράδυ που αμφισβήτησα τον Θεό, εκεί, κάτω από τη βροχή, γιατί υπήρχαν αεροπορικές επιδρομές και άκουγα ανθρώπους να ουρλιάζουν. Θυμάμαι ότι άκουσα κάποιους μέσα στις σκηνές να βρίζουν τον Θεό εκείνο το βράδυ.

Αυτή ήταν μια τυπική μέρα για μια Παλαιστίνια γυναίκα στη Γάζα. Υπάρχουν φυσικά και πολύ χειρότερες. Θυμάμαι μια συζήτηση που είχα με τη μητέρα μου, που προσπαθούσε να με πείσει να γράψω τα ονόματα των παιδιών μου στα χέρια τους, για να μπορέσουμε να τα αναγνωρίσουμε αν σκοτωθούν σε κάποια αεροπορική επιδρομή. Θύμωσα πολύ μαζί της και αρνήθηκα να γράψω τα ονόματα των παιδιών μου πάνω στο σώμα τους. Προσπαθείς να ζήσεις φυσιολογικά, ακόμα και χωρίς φαγητό, νερό ή βασική υγιεινή. Αλλά ταυτόχρονα τσακώνεσαι με τη μητέρα σου, τον πρώην άντρα σου ή τον γείτονα, δουλεύεις, φροντίζεις τα παιδιά που φοβούνται, τα αγκαλιάζεις, τα καθησυχάζεις· όλα αυτά ταυτόχρονα. Μέσα σε αυτές τις πιεστικές συνθήκες, παραμένεις μητέρα, κόρη, εργαζόμενη, και ζεις μαζί με άλλους ανθρώπους, χωρίς καμία ιδιωτικότητα.

Αλλά στηρίζαμε ο ένας τον άλλον, γιατί ήμασταν μαζί, ακόμα κι αν τσακωνόμασταν μερικές φορές. Ποιος δεν θα το έκανε; Επτά οικογένειες ζούσαμε στο ίδιο σπίτι. Κάποια είχε χάσει τον πατέρα της, εγώ έχασα τη θεία μου και τον γιο της φίλης μου, η μητέρα μου έχασε την αδερφή της και μια άλλη φίλη, κάποια άλλη έχασε τον πατέρα της. Ζούσαμε όλοι στο ίδιο σπίτι και, κάθε φορά που συνέβαινε κάτι, υπήρχαν κραυγές, κλάμα και θρήνος. Στηρίζαμε ο ένας τον άλλον, παρά τις διαφορές μας.

Αντιλαμβάνομαι τη Γάζα σαν μια σκακιέρα πάνω στην οποία παίζονται μεγάλα γεωπολιτικά παιχνίδια. Η Γάζα είναι απλώς το πεδίο μάχης, αλλά ο πραγματικός πόλεμος δεν είναι μόνο ανάμεσα σε Παλαιστίνιους και Ισραηλινούς, πάει πολύ πιο μακριά. Ο πόλεμος είναι ανάμεσα σε μεγαλύτερες δυνάμεις, που έχουν διαφορετικά και σοβαρά συμφέροντα από αυτόν.

—Είναι καλά τεκμηριωμένο πλέον ότι, ειδικά τις τελευταίες εβδομάδες, το Ισραήλ έχει εμποδίσει σχεδόν όλη τη διεθνή ανθρωπιστική βοήθεια, ειδικότερα βασικά αγαθά, τρόφιμα και φάρμακα, από το να εισέλθουν στη Γάζα. Την ίδια στιγμή, το Gaza Humanitarian Foundation, που ιδρύθηκε από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ για να αντικαταστήσει την ανθρωπιστική βοήθεια του ΟΗΕ, ισχυρίζεται ότι η Χαμάς είναι αυτή που εμποδίζει τις προμήθειες να φτάσουν στους Παλαιστίνιους, οι οποίοι είναι σε συνθήκες ακραίας φτώχειας και λιμού, και τις χρειάζονται απελπισμένα. Για να υποστηρίξει τη θέση του, το Υπουργείο Εξωτερικών του Ισραήλ χρηματοδότησε μια καμπάνια στο YouTube στοχεύοντας το κοινό της Ελλάδας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών, που δείχνει, υποτίθεται, Παλαιστινίους να λαμβάνουν τρόφιμα ή ιατρικές προμήθειες από το Gaza Humanitarian Foundation, ενώ χαμογελούν στην κάμερα. Όσο χαμογελούν, εμφανίζεται από κάτω το μήνυμα: «Τα χαμόγελα δεν ψεύδονται. Η Χαμάς το κάνει». Με βάση την εμπειρία σου, πόσο ακριβής είναι αυτός ο ισχυρισμός; Έχεις αγαπημένα πρόσωπα μέσα στη Γάζα που έχουν εικόνα αυτής της κατάστασης;

Έχω ακόμα οικογένεια μέσα στη Γάζα. Η μητέρα μου, ο αδελφός μου, οι φίλοι μου και πολλοί συγγενείς είναι μέσα. Το θέμα είναι ότι η κατάσταση ήταν ήδη χάλια. Τα πράγματα ήταν ήδη δύσκολα, εξαιρετικά δύσκολα. Στην αρχή, για τους πρώτους έξι μήνες της έκτακτης ανθρωπιστικής ανταπόκρισης μετά τις 7 Οκτωβρίου, παλεύαμε καθημερινά με κάθε λεπτομέρεια της ανθρωπιστικής επιχείρησης. Παλεύαμε για τις προμήθειες· δεν είχαμε πρόσβαση σε τίποτα, γιατί οι Ισραηλινοί στόχευαν τους εργαζόμενους των ανθρωπιστικών οργανώσεων, τα οχήματα, τις αποθήκες. Δεν ήταν ασφαλές να δουλεύουμε.

Στόχευαν το παλαιστινιακό ανθρωπιστικό προσωπικό, που είναι οι βασικοί φορείς στην υλοποίηση έργου στο πεδίο. Αν υπάρχουν ένας ή δύο υπάλληλοι από το εξωτερικό διαθέσιμοι, μπορούν μόνο να συντονίσουν και να επιβλέψουν μια επιχείρηση. Αλλά η πραγματική δουλειά γίνεται από τους Παλαιστίνιους, από τους ανθρώπους της Γάζας. Ήταν ένας τεράστιος αγώνας σε όλα τα μέτωπα. Ήταν μια πολυδιάστατη μάχη.

Για παράδειγμα, χρειαζόταν να φτάσουμε στα φορτηγά με την ανθρωπιστική βοήθεια. Αν πλησιάσεις κοντά στα σύνορα, γίνονται επιθέσεις. Πρέπει να αλλάξεις διαδρομή. Και αν καταφέρεις να φτάσεις στο φορτηγό και να είσαι κάπως ασφαλής, πρέπει να εξασφαλίσεις ότι αυτό θα φτάσει με ασφάλεια στην αποθήκη. Αλλά κάτι τέτοιο είναι αδύνατο, γιατί τώρα οι άνθρωποι πεινούν και επιτίθενται στα φορτηγά για να πάρουν το φαγητό. Επομένως, το Ισραήλ από την αρχή του πολέμου σκόπιμα μείωσε, παρεμπόδισε και υπονόμευσε τον ανθρωπιστικό τομέα, προετοιμάζοντας το έδαφος για το Gaza Humanitarian Foundation. Πρόκειται για σχέδιο που ακολουθούσαν. Γιατί από τις 7 Οκτωβρίου, όλα ήταν ένας διαρκής αγώνας, ακόμα και η επικοινωνία, με τις διακοπές ρεύματος, τη διακοπή του διαδικτύου, και την έλλειψη βασικών υλικών. Έπρεπε να βρίσκουμε συνεχώς υποκατάστατα, γιατί για παράδειγμα, εγκαθιστούσαμε τουαλέτες δίπλα από τις σκηνές και έπρεπε να ξαναχρησιμοποιούμε υλικά από την τοπική αγορά της Γάζας ή να φτιάξουμε κάτι αυτοσχέδιο από φυσικά διαθέσιμα υλικά.

Επομένως, όλη αυτή η διαδικασία ήταν μια προετοιμασία: εσκεμμένη πείνα, εσκεμμένος λιμός, εσκεμμένες επιθέσεις σε υποδομές υγιεινής και δίκτυα νερού, εσκεμμένες επιθέσεις σε εργαζόμενους ανθρωπιστικών οργανώσεων. Πολλοί έχουν σκοτωθεί. Δεχόμασταν επιδρομές ενώ εργαζόμασταν και συντονίζαμε τις καθημερινές επιχειρήσεις. Το Ισραήλ προκαλούσε τεράστια αγανάκτηση στους ανθρώπους, για να τους προετοιμάσει ψυχολογικά ότι το Gaza Humanitarian Foundation θα έρθει ως «λύση» και θα τους ταΐσει μέσω του δικού του καναλιού.

Υποστήριζαν συνεχώς ότι η διεθνής ανθρωπιστική βοήθεια εκτρέπεται στη Χαμάς, και προετοίμασαν τα δυτικά μέσα να πιστεύουν πως ό,τι μπαίνει στη Γάζα καταλήγει στη Χαμάς. Αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Οι κύριοι ανθρωπιστικοί φορείς στη Γάζα είναι διεθνείς οργανώσεις ευρωπαϊκών χωρών. Εγώ ήμουν στην ACF, που έχει έδρα στην Ισπανία. Υπάρχει η Oxfam, που είναι μέρος πολλών φορέων. Υπάρχει και χρηματοδότηση από την USAID. Υπήρχε αυστηρός μηχανισμός συντονισμού και προσεκτική επιλογή των δικαιούχων στη Γάζα. Ήμασταν εξαιρετικά προσεκτικοί ώστε η βοήθεια να διανέμεται με ουδετερότητα και διαφάνεια. Υπήρχε ισχυρός μηχανισμός παρακολούθησης της διανομής ανθρωπιστικής βοήθειας.

Ωστόσο, πιστεύω ότι αυτό οδήγησε σταδιακά σε μια αλλαγή συμπεριφοράς και νοοτροπίας. Όλο αυτό το διάστημα, οι Ισραηλινοί χρησιμοποιούσαν τα μέσα ενημέρωσης για να πουν ότι η Χαμάς παίρνει τη βοήθεια και οι ανθρωπιστικοί φορείς δεν μπορούν να κάνουν τη δουλειά τους. Την ίδια στιγμή, περιόριζαν σταδιακά την πρόσβαση στην ανθρωπιστική βοήθεια, προετοιμάζοντας ψυχολογικά τους ανθρώπους στη Γάζα μέσω της πείνας να δεχτούν οποιαδήποτε βοήθεια, ακόμα κι αν προέρχεται από τον διάβολο. Αν πρόκειται να ταΐσεις τα παιδιά σου, δεν σε νοιάζει πώς λέγεται ο οργανισμός που θα σου δώσει φαγητό.

Έχουμε εκτεθεί σε σκληρές καταστάσεις. Για παράδειγμα, στους έξι μήνες που ήμουν εκεί, έχασα 15 κιλά. Δούλευα και ταυτόχρονα μείωνα τις δικές μου μερίδες φαγητού, γιατί ήθελα να ταΐσω τα παιδιά μου. Ακόμα και τώρα, δεν μπορώ να επανακτήσω ολόκληρο το βάρος. Νομίζω ότι έγινε κάποια υλική αλλαγή στο σώμα μου. Δεν ξέρω τι συνέβη, αλλά πιθανότατα οφείλεται στην έλλειψη σωστής διατροφής. Έδινα προτεραιότητα στα παιδιά μου και το ίδιο έκαναν όλοι. Ακόμα κι αν μπορούσαμε να πληρώσουμε για φαγητό, το οποίο ήταν πανάκριβο, δεν μπορούσαμε πάντα να αγοράσουμε γιατί δεν ήταν διαθέσιμο.

Αυτή ήταν η κατάσταση για εμένα, και εγώ αντιπροσωπεύω ίσως το 1% του πληθυσμού της Γάζας, επειδή μπορούσα να δουλεύω σε ανθρωπιστική οργάνωση. Οι υπόλοιποι δεν είχαν αυτή τη δυνατότητα. Έτσι, οι Ισραηλινοί τους προετοίμασαν ψυχολογικά και μετά τούς είπαν: «Ελάτε στο Gaza Humanitarian Foundation. Ορίστε το φαγητό. Ρίχνουμε αλεύρι παντού. Ελάτε να το πάρετε». Αλλά, όπως βλέπετε, αυτό έχει μετατραπεί σε παγίδα θανάτου. Είναι κυριολεκτικά σαν το Hunger Games [σ.σ. στα Ελληνικά, «Αγώνες Πείνας»].

Ο κόσμος πάει, στήνεται στην ουρά για το φαγητό, γιατί θέλει να ταΐσει τα παιδιά του. Το χειρότερο πράγμα στον πόλεμο, και πιστεύω και στη ζωή, είναι η πείνα. Είναι χειρότερο κι από τις αεροπορικές επιδρομές. Όχι μόνο για σένα ως ενήλικα, αλλά όταν βλέπεις τα παιδιά σου να πεινούν. Αυτό είναι χειρότερο, γιατί θα μπορούσες να κλέψεις, να σκοτώσεις, να κάνεις το χειρότερο δυνατό μόνο και μόνο για να ταΐσεις τα παιδιά σου. Και τώρα, ακόμα κι όταν ο κόσμος ξέρει ότι μπορεί να χάσει τη ζωή του πηγαίνοντας να πάρει αυτή τη βοήθεια, η οποία προσφέρεται με έναν τρόπο ταπεινωτικό που τους αφαιρεί κάθε ανθρώπινη αξιοπρέπεια, εξακολουθούν να πηγαίνουν, γιατί δεν τους νοιάζει, πεινάνε.

Η πείνα είναι το χειρότερο όπλο, χειρότερο κι από πυρηνική βόμβα, γιατί αλλάζει το μυαλό των ανθρώπων, αλλάζει τη συμπεριφορά τους και τους μετατρέπει σε παράλογα όντα. Αυτό συμβαίνει τώρα στη Γάζα, δυστυχώς. Ο αδελφός μου πήγε μία φορά να πάρει φαγητό από το Gaza Humanitarian Aid και μου είπε ότι ο κόσμος πατούσε πάνω σε ανθρώπινα σώματα. Η πείνα έχει κάνει τον κόσμο επιθετικό, γιατί θέλουν απλώς να φτάσουν στο αλεύρι ή στα πράγματα μέσα στο φορτηγό, και δεν τους νοιάζει αν από κάτω υπάρχει ένα παιδί ή μια γυναίκα, θέλουν απλώς να φάνε!

Οπότε, για μένα, το Gaza Humanitarian Foundation είναι μια μεγάλη παγίδα. Το κύριο όφελος του Ισραήλ από αυτό είναι ότι καταστρέφει τα μυαλά των ανθρώπων στη Γάζα, την ταυτότητά τους, την αξιοπρέπειά τους, προσπαθεί να αποδείξει στον κόσμο ότι οι Παλαιστίνιοι είναι αφελείς και ότι θα ελέγχονται μέσω της πείνας. Παίζει με την ψυχική τους υγεία με έναν απόλυτα απανθρωποποιητικό τρόπο. Και φοβάμαι ότι κάποια στιγμή θα το καταφέρουν, γιατί το όπλο της πείνας είναι το χειρότερο όλων.

—Υπάρχουν μαρτυρίες αμάχων ότι το Ισραήλ πυροβολούσε και σκότωνε Παλαιστινίους που στήνονταν στην ουρά για φαγητό, με τη δικαιολογία ότι πήγαν «πολύ νωρίς» για να το πάρουν. Είναι αυτού του είδους η βαρβαρότητα που έχει ευαισθητοποιήσει πολλούς ανθρώπους στη Δύση, οι οποίοι είτε δεν γνωρίζουν τις συνθήκες διαβίωσης των Παλαιστινίων είτε αγνοούν καθιερωμένα ιστορικά γεγονότα για την κατοχή της Παλαιστίνης από το Ισραήλ. Πολλοί άνθρωποι στη Δύση μόλις τώρα αρχίζουν να καταλαβαίνουν τί κάνει το Ισραήλ στους Παλαιστινίους. Πώς είναι μέχρι στιγμής η εμπειρία σου ως Παλαιστίνια στην Ευρώπη;

Τώρα ζω στην Ισπανία, όπου γνώρισα ανθρώπους και έκανα καινούριους φίλους, και πολλοί ήταν εντελώς ανίδεοι για το τι συμβαίνει στην Παλαιστίνη και ειδικά στη Γάζα. Κι όταν άκουσαν για πρώτη φορά ορισμένα πράγματα, έμειναν άφωνοι. Μετά άρχισαν να παρακολουθούν τις ειδήσεις πιο συστηματικά, να κάνουν περισσότερες ερωτήσεις. Καταλαβαίνω πώς λειτουργούν τα δυτικά ΜΜΕ. Το παιχνίδι που έπαιξε το Ισραήλ λειτούργησε για κάποιο διάστημα, αλλά τώρα βλέπω ότι δεν δουλεύει πια, επειδή χρησιμοποιούν το ίδιο αφήγημα, το οποίο όμως γίνεται όλο και λιγότερο πειστικό. Χτίζουν αυτό το αφήγημα πάνω στην ισλαμοφοβία, παρουσιάζοντας τους μουσουλμάνους ως τρομοκράτες, και στηρίζονται στην εβραϊκή Ιστορία και στο Ολοκαύτωμα.

Νομίζω ότι αυτό που έχει αλλάξει τώρα είναι ότι αυτά που κυκλοφορούν στα μέσα ενημέρωσης από την αρχή του πολέμου είναι τόσο σοκαριστικά, που είναι πια πολύ δύσκολο να υπερασπιστεί κανείς το Ισραήλ και τις στρατιωτικές του επιχειρήσεις. Στην αρχή υπήρξε η επίθεση της Χαμάς, και αυτό σταμάτησε κάθε συζήτηση για τη Γάζα. Τα δικαιολογούσαν όλα λέγοντας ότι οι μουσουλμάνοι είναι τρομοκράτες. Αλλά μετά ο κόσμος άρχισε να βλέπει εικόνες από τη Γάζα που ξεπερνούν κάθε όριο. Και τώρα πολλοί πιστεύουν πως αυτό που γίνεται είναι υπερβολικό, πως ξεπερνάει το λογικό όριο της άμυνας. Δηλαδή, όταν αμύνομαι, θα σε σπρώξω πίσω, αλλά δεν θα σε πιάσω από τον λαιμό και θα σκοτώσω τα παιδιά σου, ούτε θα διαπράξω φρικαλεότητες για δύο συνεχόμενα χρόνια. Η αντίληψη του κόσμου έχει αλλάξει, και αυτό είναι θετικό. Αλλά φοβάμαι ότι η πολιτική είναι κάπως αποσυνδεδεμένη από την κοινή γνώμη.

Τώρα βιώνουμε αυτό που λέγεται «de facto πολιτική». Απλώς εκπλησσόμαστε που το Ισραήλ είναι τόσο ισχυρό επειδή το στηρίζουν οι ΗΠΑ, και οι ΗΠΑ δεν ενδιαφέρονται για τίποτα άλλο εκτός από τα συμφέροντά τους. Ακόμα κι αν κάποιοι στην ΕΕ χρησιμοποιούν τη φωνή τους και παίρνουν σαφή θέση εναντίον του Ισραήλ, βλέπουμε πλέον τις πραγματικές ισορροπίες εξουσίας. Σαν να μη γνωρίζαμε πριν ότι είναι έτσι τα πράγματα. Σαν να μην είχαμε καταλάβει έως τώρα ότι κανείς δεν μπορεί να σταματήσει το Ισραήλ εδώ και σχεδόν δύο συνεχόμενα χρόνια από το να διαπράττει καθημερινές σφαγές με τον πιο φρικτό τρόπο. Και το Ισραήλ συνεχίζει να λέει ότι «αλλάζει το πρόσωπο της Μέσης Ανατολής», αλλά πώς; Προκαλώντας όλο αυτό τον τρόμο; Για μένα, αυτό ήταν το πιο σοκαριστικό απ’ όλα: οι ισορροπίες ισχύος. Άρχισα να συνειδητοποιώ: «Θεέ μου, είναι πραγματικά ισχυροί οι Ισραηλινοί και οι Αμερικανοί, γιατί κανείς δεν μπορεί να τους σταματήσει». Και αυτό πληγώνει ακόμα περισσότερο τους Παλαιστίνιους, γιατί αισθάνονται εγκαταλελειμμένοι εδώ και πολύ καιρό και εξακολουθούν να φωνάζουν για βοήθεια.

Και τώρα, φέρονται με τρόπους που είναι απόλυτα αναμενόμενοι υπό συνθήκες ακραίας πείνας, με επιθετικότητα και βία. Δεν περιμένω ότι τα πράγματα θα γίνουν καλύτερα με την πείνα. Ήδη γίνονται χειρότερα και ο κόσμος δεν ενδιαφέρεται πια. Σκέφτονται: «Άμα είναι να με πυροβολήσουν, ας με πυροβολήσουν. Θα πάω να δοκιμάσω την τύχη μου για να βρω φαγητό».

—Από τη Νάκμπα και μετά, το Ισραήλ καταβάλλει τεράστια προσπάθεια να σβήσει τους Παλαιστίνιους από την ιστορία και τη μορφολογία αυτής της γης. Τώρα, με την πείνα και τη σταδιακή αποσύνθεση της καθημερινής ζωής, μοιάζει σαν να συμβαίνει το αντίθετο. Η διαγραφή έρχεται από μέσα. Είναι λες και το Ισραήλ προσπαθεί να σβήσει την παλαιστινιακή ταυτότητα και την αντίσταση εκ των έσω. Αλλά πηγαίνει και πιο πέρα, γιατί προσπαθεί να σβήσει και την ίδια τους την ανθρωπιά.

Για μένα, είναι πάρα πολύ απογοητευτικό. Συμφωνώ, πρόκειται για μια εσκεμμένη επίθεση στην παλαιστινιακή ταυτότητα και στην ανθρώπινη υπόστασή τους. Όμως, αντί να ανοίξει τα σύνορα και να βάλει τον κόσμο σε ένα αεροπλάνο μακριά από την Παλαιστίνη, το Ισραήλ τους κρατάει παγιδευμένους μέσα και ρουφάει καθετί καλό από τη ζωή των Παλαιστινίων, μέχρι το σημείο που θα φύγουν μόνοι τους, μέχρι το σημείο που το να μείνουν και να υπερασπιστούν τη γη και την ταυτότητά τους θα φαίνεται μάταιο, και η φυγή θα μοιάζει η μόνη τους επιλογή. Και όταν συνδυάζεις την πείνα με επισφαλείς συνθήκες ζωής, φυσικά και ο κόσμος θα φύγει.

Πάρε ως παράδειγμα τη μητέρα μου, που είναι πάνω από 70 χρονών. Όταν τελικά κατάφερα να φύγω από τη Γάζα με τα παιδιά μου, ήταν να έρθει κι εκείνη μαζί μου. Όταν πληροφορήθηκα ότι μπορούσαμε να περάσουμε τα σύνορα προς την Αίγυπτο, έπρεπε να φύγουμε την επόμενη κιόλας μέρα, γιατί αυτό το διεφθαρμένο σύστημα λειτουργεί με πολύ σύντομη προειδοποίηση. Όταν λοιπόν της είπα ότι μπορούσαμε επιτέλους να φύγουμε, μου απάντησε: «Εσύ φύγε για να σώσεις τα παιδιά σου. Εγώ θα μείνω εδώ γιατί αυτή είναι η γη μου. Θα πεθάνω εδώ». Είχε την ευκαιρία να σωθεί, αλλά αρνήθηκε να φύγει.

Ύστερα από πέντε μήνες, και μετά το κλείσιμο της Ράφα, τα πράγματα έγιναν δυσκολότερα. Το Ισραήλ άρχισε να περιορίζει την πρόσβαση σε τρόφιμα και οι άνθρωποι άρχισαν να υποφέρουν, ακόμα κι αν είχαν χρήματα. Θυμάμαι μια τηλεφωνική συνομιλία με τη μητέρα μου, στην οποία μου είπε: «Πρέπει να φύγω από τη Γάζα. Δεν το αντέχω άλλο». Ούτε καν οι ηλικιωμένοι, που μερικές φορές είναι και οι πιο πεισματάρηδες, δεν μπορούσαν να το αντέξουν αυτό. Όταν βγήκαν αυτά τα λόγια από το στόμα της, συνειδητοποίησα πόσο χειρότερα είχαν γίνει τα πράγματα. Μίλησα μαζί της στο τηλέφωνο πριν δύο μέρες και μου είπε ότι κατάφεραν να αγοράσουν λίγο φαγητό, αλλά δεν ήταν αρκετό, οπότε κοιμάται πολύ.

Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο το Ισραήλ επιτίθεται στο αξιακό σύστημα των ανθρώπων, στη θρησκεία τους, στην ταυτότητά τους και στην αντίστασή τους. Ο κόσμος στη Γάζα αμφισβητεί τα πάντα τώρα. Αμφισβητούν κάθε μα κάθε πράγμα, γιατί αυτή η ένταση πίεσης είναι αβάσταχτη.

—Την ίδια στιγμή, πολλά δυτικά μέσα ενημέρωσης συχνά ζητούν από Παλαιστινίους ή φιλοπαλαιστίνιους ομιλητές να καταδικάσουν τη Χαμάς προκειμένου να ακουστούν οι απόψεις τους, ή τουλάχιστον αυτό συνέβαινε μέχρι πρόσφατα. Σου έχει συμβεί κάτι παρόμοιο; Πόσο εύκολο είναι για εσένα ως Παλαιστίνια να μιλάς για την κατάσταση στη Γάζα εντός της Ευρώπης;

Στην Ισπανία τα πράγματα είναι αρκετά διαφορετικά. Υπάρχει ισχυρή αλληλεγγύη προς τους Παλαιστινίους. Δεν μου έχει ζητηθεί ποτέ να καταδικάσω τη Χαμάς. Μου έχουν ζητήσει να πω τι γνώμη έχω για αυτούς. Όχι με επιθετικό τρόπο, αλλά περισσότερο με περιέργεια, επειδή ο κόσμος θέλει να μάθει τη γνώμη μου ως Παλαιστίνια από τη Γάζα, που ζούσε εκεί για πολλά χρόνια.

Αντιμετώπισα μόνο μία περίεργη κατάσταση, η οποία μου φάνηκε πολύ ενδιαφέρουσα. Μερικοί φίλοι είχαν μαζευτεί για τα γενέθλια κάποιου, και ο διοργανωτής της συνάντησης ήταν Αμερικανός. Με προσκάλεσε, και ήθελε επίσης να καλέσει ένα ζευγάρι Ισραηλινών που ζουν στη Μαδρίτη. Τους είπε: «Έχω καλέσει και μια φίλη μου, είναι Παλαιστίνια από τη Γάζα, απλώς σας ενημερώνω» και εκείνοι τον μπλόκαραν. Αυτή ήταν η μοναδική φορά που ένιωσα κάποια ενόχληση. Αλλά ειλικρινά, στην Ισπανία ποτέ δεν σκέφτηκα ότι αναμενόταν από εμένα να καταδικάσω τη Χαμάς. Ο κύκλος φίλων που έχω στην Ισπανία είναι πολύ φιλοπαλαιστινιακός και είναι εντελώς αντίθετοι με ό,τι συμβαίνει τώρα στη Γάζα.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι υποστηρίζω ό,τι κάνει η Χαμάς. Ως πολίτης υπό τη διακυβέρνηση της Χαμάς, η οποία αυτή τη στιγμή κυβερνά τη Γάζα, τους θεωρώ υπόλογους που δεν μελέτησαν σωστά τις συνέπειες της 7ης Οκτωβρίου. Ωστόσο, οι συνέπειες ξεπέρασαν κατά πολύ το ίδιο το γεγονός. Πιστεύω ότι δεν μελέτησαν επαρκώς τις συνέπειες, ούτε τη δυναμική στην περιοχή ούτε τη συνολική πολιτική κατάσταση στη Μέση Ανατολή και παγκοσμίως.

Γι’ αυτό, τους θεωρώ υπεύθυνους για μια τέτοια απόφαση, γιατί παρ’ όλο που οι Παλαιστίνιοι ζούμε ιστορικά μια καταπίεση, δεν έχουμε καταφέρει να παρουσιάσουμε τις ζωές μας ως πολύτιμες, ως ζωές που έχουν αξία. Οι Παλαιστίνιοι είναι υπό κατοχή και αποικιοκρατία εδώ και πάνω από 70 χρόνια. Το Ισραήλ μάς απανθρωποποιεί σκόπιμα χρησιμοποιώντας τα μέσα ενημέρωσης. Εδώ και δύο χρόνια, μας σκοτώνει μαζικά. Αλλά νομίζω ότι οι κυβερνήσεις μας δεν έκαναν τη δουλειά τους να αναδείξουν ή έστω να ενισχύσουν την αξία της παλαιστινιακής ζωής, ακόμη και υπό κατοχή. Υπάρχει μεγάλο περιθώριο για κάτι τέτοιο: μιλώντας για τα παιδιά που σκοτώνονται στη Γάζα, για τις γυναίκες, για τους επιστήμονες που σκοτώθηκαν, τους κατόχους διδακτορικών, τους ποιητές, τους δημοσιογράφους. Υπάρχουν τόσα που θα μπορούσαν να γίνουν για να σωθούν αυτές οι ζωές, και δεν νομίζω ότι τα κάνανε.

Ως πολίτης, βλέπω ότι η κυβέρνησή μου έκανε λάθος, αλλά αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι έχουμε να κάνουμε με ένα αποικιοκρατικό τέρας, το Ισραήλ. Πιστεύω, ωστόσο, ότι πρέπει να κάνουμε και αυτοκριτική ως Παλαιστίνιοι και να αναρωτηθούμε γιατί το επιτρέψαμε αυτό, γιατί αισθανόμαστε ότι η ζωή μας έχει λιγότερη αξία από τη ζωή των Εβραίων, γιατί αυτή η εικόνα υπάρχει τόσο έντονα εκεί έξω, και αν έχουμε συμβάλει εμείς στο χτίσιμο αυτής της εικόνας με κάποιον τρόπο.

Ο κόσμος πάει, στήνεται στην ουρά για το φαγητό, γιατί θέλει να ταΐσει τα παιδιά του. Το χειρότερο πράγμα στον πόλεμο, πιστεύω και στη ζωή, είναι η πείνα. Είναι χειρότερο κι από τις αεροπορικές επιδρομές.

—Καταλαβαίνω γιατί πιστεύεις ότι αυτό δεν είναι κάτι που συνήθως λένε οι Παλαιστίνιοι, αλλά ακόμα και σε στρατηγικό επίπεδο, μέσα σε όλη αυτή την ισραηλινή προπαγάνδα, η Παλαιστίνη χρειάζεται το δικό της αφήγημα. Έχει αξία να δείχνουμε την αλήθεια και τις χαμένες ζωές των απλών Παλαιστινίων, για να αντικρούσουμε αυτό το στερεότυπο του μουσουλμάνου τρομοκράτη που επιμένει στη Δύση και που δικαιολογεί στο μυαλό πολλών τις φρικαλεότητες του Ισραήλ. Αυτή είναι μια βάσιμη κριτική, κατά τη γνώμη μου, είναι σαν να έχεις δύο διαφορετικά μυαλά ταυτόχρονα.

Ακριβώς. Είμαι θυμωμένη με όλα όσα κάνει το Ισραήλ, αλλά επίσης πιστεύω πως δεν θα μπορέσουμε ποτέ να απελευθερωθούμε αν δεν κάνουμε αυτοκριτική και δεν δούμε τι κάναμε λάθος. Ακόμα κι αν αντιμετωπίζουμε έναν αντίπαλο που δεν χρειάζεται καμία δικαιολογία, γιατί θεωρώ ότι η κυβέρνηση του Ισραήλ απλώς έψαχνε μια αφορμή, και αντιμετώπισε την 7η Οκτωβρίου λες και τη χρειάζονταν για να προχωρήσει με τις επιθέσεις και την εξόντωση των Παλαιστινίων. Όμως, ταυτόχρονα, αν γνωρίζαμε ότι το Ισραήλ θα αντιδρούσε με αυτόν τον τρόπο, θα το είχαμε κάνει; Ήταν τα αποτελέσματα της επίθεσης της 7ης Οκτωβρίου επάξια αυτής της τεράστιας απώλειας ανθρώπινων ζωών;

Αν είχα φωνή στην Παλαιστίνη, θα ήμουν κάθετα αντίθετη με την κυβέρνηση της Χαμάς και με τους αξιωματούχους που παίρνουν τέτοιες αποφάσεις. Είναι το ίδιο με το να είσαι πολίτης στην Ελλάδα και να μη σου αρέσουν οι νόμοι και να πιστεύεις ότι η κυβέρνησή σου είναι διεφθαρμένη. Προσπαθώ να εξισορροπήσω αυτές τις αντικρουόμενες σκέψεις, αλλά μερικές φορές, είτε μέσα στη Γάζα είτε εκτός, δεν μπορείς να τα πεις αυτά ανοιχτά, γιατί ο κόσμος δεν διαχωρίζει τη Χαμάς ως αντίσταση ενάντια στο Ισραήλ, που είναι εξαιρετικά ζωτικής σημασίας, και τη Χαμάς ως την παρούσα παλαιστινιακή κυβέρνηση στη Γάζα. Αν διαχωρίσουμε τη Χαμάς ως οντότητα με αυτόν τον τρόπο, τότε θα μπορέσουμε να δούμε την αλήθεια και να θέσουμε στον εαυτό μας δύσκολα ερωτήματα.

—Το ίδιο συμβαίνει αυτή τη στιγμή και στο Ιράν. Οι Ιρανοί είναι πολύ επικριτικοί προς το καθεστώς τους εσωτερικά, αλλά καταλαβαίνουν ότι το Ισραήλ ειδικά δεν πρόκειται να τους απελευθερώσει. Και, φυσικά, βομβαρδίζονται τώρα από το Ισραήλ με τις ευλογίες των ΗΠΑ. Καταλαβαίνω ότι δεν είναι πάντα εύκολο να ξεφύγει κανείς από μια ασπρόμαυρη προσέγγιση των πραγμάτων. Το Ισραήλ εκμεταλλεύεται οποιαδήποτε ευαλωτότητα για να δικαιολογήσει τους βομβαρδισμούς και την πείνα των ανθρώπων στη Γάζα. Αυτό φάνηκε επίσης ξεκάθαρα με τη φετινή συμμετοχή του στη Eurovision, και με το πώς επέλεξαν να στείλουν μια επιζήσασα από την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου και να προβάλουν αυτή την εικόνα του μαρτυρίου και της αντοχής. Πράγμα που με φέρνει στην επόμενη ερώτησή μου: Έχεις παρατηρήσει διαφορές στο πώς παρουσιάζουν τα δυτικά ΜΜΕ τις Ισραηλινές γυναίκες σε σχέση με τις Παλαιστίνιες;

Ναι, πιστεύω ότι υπάρχει διαφορά στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται οι Παλαιστίνιες γυναίκες, και είναι άδικος προς εμάς. Οι Παλαιστίνιες παρουσιάζονται ως πολύ δυνατές, ανθεκτικές, υπομονετικές, εργατικές, μαχήτριες που φέρνουν εις πέρας πολλά πράγματα ταυτόχρονα, που αποχαιρετούν το νεκρό παιδί τους με έναν τρόπο τόσο συγκινητικό που κάνει τον κόσμο να ασπάζεται το Ισλάμ. Για μένα, αυτό δεν βγάζει κανένα νόημα.

Από την άλλη, οι Ισραηλινές παρουσιάζονται όπως οποιαδήποτε φυσιολογική Ευρωπαία. Ως μια δυτική γυναίκα που έχει όλα τα κατωχυρωμένα δικαιώματα, που φοράει το μπικίνι της και είναι ξαπλωμένη στην παραλία του Τελ Αβίβ και μαυρίζει στον ήλιο, ενώ στη Γάζα γίνεται σφαγή εδώ και δύο χρόνια. Αυτή είναι μια πολύ έντονη αντίθεση.

Δεν νιώθω ότι υπάρχει καν σύγκριση στον τρόπο που παρουσιάζονται οι Ισραηλινές και οι Παλαιστίνιες γυναίκες, γιατί ο πόλεμος έχει δημιουργήσει αυτή την εικόνα της Παλαιστίνιας γυναίκας ως μια υπερηρωίδα που τα αντέχει όλα. Αλλά αυτό δεν είναι καθόλου αλήθεια, γιατί αυτές οι γυναίκες δεν έχουν καμία επιλογή. Έζησα εκεί. Πέρασα έξι μήνες διαχειριζόμενη την ανθρωπιστική ανταπόκριση ως επικεφαλής της βάσης της ACF. Ως μητέρα τεσσάρων παιδιών. Δεν κοιμόμουν σχεδόν καθόλου, απλώς κοιτούσα το ταβάνι και ευχόμουν να μην πέσει στο κεφάλι μας.

Πέρασα πέντε με έξι μήνες στη Γάζα προσπαθώντας απλώς να βρω τρόπο να φύγω, γιατί ήμουν μητέρα. Ήξερα ότι θα χάσω τη δουλειά μου, ήξερα ότι μπορεί να χάσω την κύρια πηγή εισοδήματός μου, γιατί δούλευα χρόνια στη Γάζα, αλλά δεν με ένοιαζε, γιατί έπρεπε να προστατεύσω τα παιδιά μου. Δεν υπήρχε δίλημμα φυσικά ανάμεσα στη δουλειά και τα παιδιά. Δεν είχα ιδέα τι θα έκανα στην Αίγυπτο, αλλά το μόνο που ήξερα ήταν ότι έπρεπε να φύγω από τη Γάζα με τα παιδιά μου, γιατί θα πέθαιναν αν μέναμε. Οπότε, ο τρόπος που μας παρουσιάζουν τα ΜΜΕ, και μερικές φορές ακόμα και οι φίλοι μου, με εξοργίζει. Τους λέω: «Μη με αντιμετωπίζετε σαν ηρωίδα, γιατί δεν είμαι μία γαμημένη ηρωίδα. Είμαι επιζήσασα, και αυτά τα δύο είναι πολύ διαφορετικά».

Τα ΜΜΕ δείχνουν Παλαιστίνιες γυναίκες να μαγειρεύουν στη φωτιά. Να προσπαθούν να φροντίσουν τα παιδιά τους και να τα προστατεύσουν από τον πόλεμο. Να ζουν σε σκηνές. Να πηγαίνουν να πάρουν βοήθεια ακόμη και από το Gaza Humanitarian Foundation. Όταν πέφτουν βόμβες, τις δείχνουν να αποχαιρετούν αγαπημένα τους πρόσωπα με θάρρος και υπομονή. Βλέποντας ειδήσεις για την Παλαιστίνη, είναι λες και ο κόσμος παρακολουθεί μια πολύ συναισθηματική ταινία, αλλά μετά αποσυνδέεται. Σαν να βλέπει το «Hunger Games» ή ταινίες με ζόμπι. Ο κόσμος νιώθει έντονα συναισθήματα και σκέφτεται: «Ουάου, κοίτα αυτές τις γυναίκες, πεθαίνουν επειδή είναι μουσουλμάνες». Όχι. Είναι άνθρωποι, ανεξαρτήτως θρησκείας. Ζουν συνεχώς σε κατάσταση πάλης–ή–φυγής. Είναι συνεχώς σε κατάσταση επιβίωσης. Το έχω ζήσει κι εγώ.

Είχα αυτή την ενέργεια όλη μέρα, και αναρωτιόμουν: «Από πού στον διάολο προκύπτει αυτή η ενέργεια;». Ξυπνούσα πολύ νωρίς. Σπάνια κοιμόμουν. Έπλενα ρούχα στο χέρι. Μαγείρευα σε φωτιά με ξύλα. Δούλευα. Τα μεσάνυχτα καθάριζα το κεφάλι μου και το κεφάλι των παιδιών μου από ψείρες γιατί δεν είχαμε νερό. Και τις περισσότερες φορές, αναρωτιόμουν: «Από πού στον διάολο προέρχεται αυτή η ενέργεια;». Και ήταν απλώς ένστικτο επιβίωσης. Το ίδιο θα συνέβαινε με οποιονδήποτε. Αν πάρεις μια γυναίκα που έζησε όλη της τη ζωή στην Ελβετία, στη πιο πολυτελή χώρα της Ευρώπης, και την βάλεις σε κατάσταση επιβίωσης για τρεις μήνες, είμαι σίγουρη ότι θα τη δεις στην ίδια κατάσταση που βρίσκονται τώρα οι Παλαιστίνιες. Θα μαγειρεύει στη φωτιά, γιατί θέλει να ζήσει. Είναι φυσιολογικό ένστικτο. Γι’ αυτό πιστεύω ότι δεν είμαστε καλοί στην παλαιστινιακή προπαγάνδα, γιατί δεν μπορούμε να δείξουμε στον κόσμο τη ζωή αυτών των γυναικών πριν τον πόλεμο, και πώς αυτή καταστράφηκε.

Κάτι πολύ αστείο μου συνέβη στη Μαδρίτη. Μια φίλη μου βρήκε ένα διαμέρισμα για να μείνω. Μου το παρέδωσαν και ήξεραν ότι είμαι Παλαιστίνια από τη Γάζα. Οπότε ο ιδιοκτήτης άρχισε να μου δείχνει τον εξοπλισμό της κουζίνας, λες και είχα έρθει από κάποιο πρωτόγονο μέρος, λες και ζούσα σε καλύβα. Μου έλεγε: «Εδώ είναι το πλυντήριο, έτσι δουλεύει, αυτό είναι το πλυντήριο πιάτων», λες και δεν είχα ξαναδεί και δεν ήξερα τι είναι. Χαμογελούσα όλη την ώρα, και η φίλη μου, που με ήξερε, με κοιτούσε συνέχεια και μετά μου ζήτησε συγγνώμη. Όταν έφυγε ο ιδιοκτήτης, με ρώτησε πώς ένιωθα, και της είπα ότι ήμουν πολύ θυμωμένη. Γιατί υπέθεσε ότι δεν είχα πλυντήριο; Γιατί υπέθεσε ότι δεν ήξερα τι είναι ο φούρνος μικροκυμάτων; Το σπίτι μου στη Γάζα είχε όλα αυτά τα πράγματα πριν από τον πόλεμο.

Νομίζω ότι ο κόσμος έχει την εντύπωση ότι οι Παλαιστίνιοι είναι λαός χωρίς πολιτισμό ή τεχνολογία. Νομίζουν ότι πάντα ζούσαμε σε πρωτόγονες συνθήκες. Δεν περιμένουν να έχουμε αυτοκίνητα, πλυντήρια, ηλεκτρικούς φούρνους, φούρνους μικροκυμάτων, διώροφες μεζονέτες και ό,τι έχει ένας φυσιολογικός άνθρωπος. Δεν μας ξέρουν. Δεν ξέρουν πώς ζούσαμε. Οπότε οι εικόνες που βλέπουν τώρα, νομίζουν ότι ήταν ίδιες και πριν τον πόλεμο. Αλλά αυτό δεν ισχύει.

Κάνω μελέτες με Παλαιστίνιες γυναίκες τα τελευταία δύο χρόνια, και οι γυναίκες έχουν χτυπηθεί βαθιά στην αξιοπρέπειά τους. Θυμάμαι μια γυναίκα να μου λέει: «Δεν νιώθω πια γυναίκα, γιατί είχα τα πάντα στο σπίτι μου. Και τώρα μαγειρεύω στη φωτιά, κλαίω και γελάω ταυτόχρονα, γιατί νιώθω εντελώς εξευτελισμένη. Έχασα την αξιοπρέπειά μου». Ζούσα όπως κάθε άλλη γυναίκα, αλλά αυτή η εικόνα δεν προβλήθηκε ποτέ στην Ευρώπη. Η εικόνα της Παλαιστίνιας γυναίκας που κάνει μανικιούρ και περιποίηση σώματος, που έχει πλυντήριο και αυτοκίνητο, δεν παρουσιάστηκε ποτέ στην Ευρώπη. Η συνθήκη διαβίωσής της προβάλλεται μόνο αφού αρχίζει να ζει σε πρωτόγονες συνθήκες.

Οπότε ναι, πιστεύω ότι υπάρχει τεράστια διαφορά στον τρόπο που τα μέσα δείχνουν τις Ισραηλινές και τις Παλαιστίνιες γυναίκες. Και με θυμώνει, γιατί, όπως λέω συνέχεια στους φίλους μου, όπως με βλέπετε τώρα, αυτή ήμουν και στη Γάζα. Η μόνη διαφορά είναι ότι τώρα είμαι εδώ, στην Ευρώπη.

Οπότε, για μένα, το Gaza Humanitarian Foundation είναι μια μεγάλη παγίδα. Το κύριο όφελος του Ισραήλ από αυτό είναι ότι καταστρέφει τα μυαλά των ανθρώπων στη Γάζα, την ταυτότητά τους, την αξιοπρέπειά τους, προσπαθεί να αποδείξει στον κόσμο ότι οι Παλαιστίνιοι είναι αφελείς και ότι θα ελέγχονται μέσω της πείνας. Παίζει με την ψυχική τους υγεία με έναν απόλυτα απανθρωποποιητικό τρόπο. Και φοβάμαι ότι κάποια στιγμή θα το καταφέρουν, γιατί το όπλο της πείνας είναι το χειρότερο όλων.

—Άρα, οι εικόνες που βλέπουμε από τη Γάζα μετά τις 7 Οκτωβρίου, απεικονίζουν το πώς ήταν τα πράγματα και πριν για τους Παλαιστίνιους ή πρόκειται για αποτέλεσμα του πολέμου;

Είναι προϊόν του πολέμου. Αν και πριν τον πόλεμο, ακόμα κι αν δεν είχαμε μαζική πρόσβαση στα πάντα, όπως έχει κάποιος στην Αίγυπτο ή στην Ιορδανία, είχαμε πρόσβαση σε πολλά πράγματα, όσον αφορά τα τρόφιμα, τον εξοπλισμό, τα οικοδομικά υλικά, τα μηχανήματα, τις ηλεκτρικές συσκευές, την τεχνολογία και άλλα. Είχαμε καφετέριες και σούπερ μάρκετ, εμπορικά κέντρα και τα λοιπά.

Για παράδειγμα, πριν τον πόλεμο, μια γυναίκα της μεσαίας τάξης θα εργαζόταν σε έναν οργανισμό ή μια εταιρεία και θα είχε ένα κανονικό διαμέρισμα με υπνοδωμάτια, εξοπλισμένη κουζίνα, κλιματιστικό, τηλεόραση, ίσως και τζακούζι, ακόμα και κήπο στην ταράτσα. Πριν τον πόλεμο είχαμε διακοπές ρεύματος· το ρεύμα ήταν ανοιχτό για οχτώ συνεχόμενες ώρες και μετά κοβόταν για άλλες οχτώ. Όμως το είχαμε ξεπεράσει αυτό, γιατί σχεδόν το 70% των κτιρίων ή των σπιτιών στη Γάζα είχε ηλιακά πάνελ· έτσι είχαμε μία εναλλακτική πηγή ενέργειας. Για παράδειγμα, στο δικό μου σπίτι είχα ηλιακό πάνελ, και ταυτόχρονα είχα ηλεκτρική σύνδεση, οπότε έκανα εναλλαγές ανάμεσα στα δύο και ποτέ δεν ένιωσα ότι δεν έχω ρεύμα, γιατί είχα αυτή την εναλλακτική.

Ποτέ στη ζωή μου δεν είχα μαγειρέψει σε φωτιά μέχρι αυτόν τον πόλεμο, μετά την 7η Οκτωβρίου. Ως ενήλικη, ποτέ δεν είχα ψείρες στο κεφάλι μου. Είχαμε πάντα πρόσβαση σε νερό, γιατί είχαμε δεξαμενές, τις γεμίζαμε, και είχαμε ρεύμα για να λειτουργεί η αντλία νερού. Αυτή ήταν η καθημερινότητα για τον μέσο άνθρωπο στη Γάζα πριν τον πόλεμο, με βάση, φυσικά, την οικονομική του κατάσταση. Ακόμα και οι γυναίκες που ζούσαν σε καταυλισμούς είχαν πρόσβαση στα βασικά: υγραέριο για μαγείρεμα, πλυντήριο. Ίσως να μην είχαν κλιματιστικό, αλλά είχαν ανεμιστήρα, δηλαδή, όλοι είχαν πρόσβαση σε βασικά αγαθά, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Όμως μετά τον πόλεμο, από την πρώτη κιόλας μέρα, κόπηκαν το νερό και το ρεύμα. Για κάποιο διάστημα χρησιμοποιήσαμε το υγραέριο που είχε απομείνει για να μαγειρεύουμε, αλλά μετά αρχίσαμε να χρησιμοποιούμε φωτιά.

Φαντάσου γυναίκες να περνούν ενάμιση χρόνο μαγειρεύοντας με φωτιά, ξύλα και κάρβουνο. Πόσο επηρεάζει η καπνίλα την υγεία τους; Αν κάναμε τώρα μια μελέτη πάνω στις γυναίκες στη Γάζα, και ο στόχος της ήταν να αξιολογήσουμε την αυτοεκτίμηση και την αυτοεικόνα τους, θα διαπιστώναμε σοβαρή ζημιά σε αυτό το κομμάτι, σημαντική απώλεια αυτοπεποίθησης. Δεν νιώθουν πια τόσο άξιες όσο πριν. Θα βλέπαμε επίσης σοβαρό πλήγμα και στη φεμινιστική τους ταυτότητα, γιατί έχουν αναγκαστεί να αναλάβουν ρόλους που δεν ήταν συνηθισμένες να αναλαμβάνουν, αλλά στους οποίους έπρεπε να προσαρμοστούν πολύ γρήγορα.

Έχει προκληθεί επίσης μεγάλη ζημιά στις ανθρώπινες σχέσεις και την κοινωνική δυναμική, όχι μόνο για εκείνες που έχασαν τους συζύγους τους, αλλά και γιατί το ποσοστό διαζυγίων είναι υψηλό. Οι άνθρωποι δεν μπορούν πια να επικοινωνήσουν μεταξύ τους. Οπότε, υπάρχει σοβαρή φθορά στον κοινωνικό ιστό της Γάζας εξαιτίας του πολέμου, κάτι που αλλάζει τις συμπεριφορές, τη στάση απέναντι στα πράγματα και τις καθημερινές συνήθειες.

—Ένα κοινό φιλοϊσραηλινό επιχείρημα που χρησιμοποιείται συχνά για να δικαιολογηθεί η κατοχή και η συνεχόμενη βία κατά των Παλαιστινίων από το Ισραήλ είναι τα δικαιώματα των γυναικών. Το Ισραήλ προβάλλει τον ίδιο ισχυρισμό και σε σχέση με τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ. Πρόκειται για ένα γνωστό επιχείρημα που χρησιμοποιείται συστηματικά από τη Δύση σε διάφορα πολιτικά συμφραζόμενα για να δικαιολογήσει την στρατιωτική βία, ότι το Ισραήλ είναι η μοναδική δημοκρατία στη Μέση Ανατολή. Το Ισραήλ μιλά για την «απελευθέρωση» των Παλαιστίνιων γυναικών, ενώ την ίδια στιγμή τις βομβαρδίζει. Στην πραγματικότητα, πώς μεταχειρίζονται το κράτος του Ισραήλ και οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις τις Παλαιστίνιες όταν δεν τις σκοτώνουν; Σύμφωνα με όσα γνωρίζεις, έχουν καταγραφεί –επίσημα ή ανεπίσημα– περιστατικά σεξουαλικής βίας κατά Παλαιστίνιων γυναικών;

Δεν έχω εκτεθεί σε πολλή σχετική πληροφόρηση, αλλά έχω διαβάσει κάποια άρθρα δημοσιογράφων σχετικά με Παλαιστίνιες από τη Γάζα που βιάστηκαν όταν συνελήφθησαν από τις ισραηλινές δυνάμεις. Κάποιες γυναίκες ανέφεραν ότι υπέστησαν κακοποίηση κατά τη διάρκεια των ανακρίσεων, ότι υπέστησαν λεκτική σεξουαλική παρενόχληση ή απειλές βιασμού. Κυκλοφορούσε επίσης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης η περίπτωση μιας γυναίκας που συνελήφθη και ανέφερε ότι την αντιμετώπισαν ακριβώς όπως τους άνδρες: Ισραηλινοί στρατιώτες της έδεσαν τα μάτια, της έδεσαν τα χέρια, την άφησαν στο έδαφος για 20 ώρες και τη χτυπούσαν. Οπότε, αυτός ο ισχυρισμός ότι το Ισραήλ προστατεύει τις γυναίκες δεν βγάζει κανένα νόημα.

Πώς στο καλό θέλεις να προστατεύσεις κάποιον όταν τον σκοτώνεις μαζικά; Η πλειοψηφία των θυμάτων στην Παλαιστίνη σε αυτόν τον πόλεμο είναι γυναίκες και παιδιά. Το Ισραήλ γνωρίζει πολύ καλά τη σύνθεση του πληθυσμού στη Γάζα. Περίπου το 49% του πληθυσμού είναι γυναίκες. Όταν στοχεύουν κατοικημένα κτίρια, όπου ζουν οικογένειες και παιδιά, επιτίθενται σκόπιμα σε γυναίκες. Σκοτώνουν σκόπιμα γυναίκες και παιδιά.

Επιπλέον, μετά τον πόλεμο στη Γάζα, η έμφυλη βία έχει επιδεινωθεί. Πώς ακριβώς περιμένεις να «απελευθερώσεις» τις γυναίκες όταν καταπιέζεις ολόκληρη την κοινότητα, τους βομβαρδίζεις και τους στερείς την τροφή; Υπό αυτές τις συνθήκες, οι άνθρωποι γίνονται πιο βίαιοι. Αυτό είναι το ακριβώς αντίθετο από αυτό που μειώνει την έμφυλη βία: μια αξιοπρεπής ζωή και η κάλυψη των βασικών μας αναγκών. Οπότε αυτό δεν βγάζει κανένα νόημα.

Αυτοί οι ισχυρισμοί έχουν καταντήσει κλισέ πλέον, και πρέπει να σταματήσουν να χρησιμοποιούν την καταπίεση των γυναικών ως δικαιολογία για να βομβαρδίζουν ολόκληρο τον πληθυσμό. Είναι επίσης πολύ χειριστικό, γιατί οι Ισραηλινοί βασίζονται στην άγνοια της Δύσης για να προωθήσουν το αφήγημά τους. Γιατί, αν ταξιδέψεις στην Ιερουσαλήμ, όπου υπάρχουν πολλές εβραϊκές κοινότητες, θα μείνεις άναυδη όταν δεις ότι υπάρχει μια συγκεκριμένη κοινότητα όπου οι Εβραίες ντύνονται όπως οι γυναίκες στο Αφγανιστάν. Καλύπτουν ολόκληρο το πρόσωπο και το σώμα τους με τη frumka, όχι μόνο τα μαλλιά τους. Αυτή είναι η Χαρεντί, μια υπερορθόδοξη εβραϊκή κοινότητα μέσα στην Ιερουσαλήμ, την οποία χρηματοδοτεί το ισραηλινό κράτος. Αν όντως είναι «απελευθερωτές», ας «απελευθερώσουν» πρώτα αυτές τις γυναίκες. Όχι μόνο δεν τις απελευθερώνουν, αλλά χρηματοδοτούν αυτές τις καταπιεστικές κοινότητες και πληρώνουν και φόρους εκ μέρους τους. Οπότε γιατί υπάρχουν αυτά τα τόσο προφανή δύο μέτρα και δύο σταθμά;

—Εξ όσων γνωρίζεις, πώς επηρέασε ο πόλεμος του Ισραήλ κατά του Ιράν τη ζωή στη Γάζα;

Η κατάσταση με τον πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Ιράν έχει αποσπάσει μέρος της προσοχής μας από τη Γάζα. Για παράδειγμα, χθες σκοτώθηκαν ενενήντα δύο άνθρωποι στη Γάζα. Οι μισοί από αυτούς προσπαθούσαν να λάβουν βοήθεια από το Gaza Humanitarian Foundation και τους πυροβόλησαν ελεύθεροι σκοπευτές. Από την άλλη, έχει φέρει και κάποια «θετική» προσοχή, γιατί τώρα ο κόσμος βλέπει ότι το Ισραήλ είναι αυτό που ξεκινά πολέμους.

Από όσα βλέπω στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και από όσα ακούω από φίλους και συγγενείς, ο κόσμος στη Γάζα είναι εξαντλημένος. Είναι τόσο κουρασμένος που δεν έχει πια ούτε τη δύναμη να μιλήσει. Δεν μπορούν να αντέξουν άλλο ένα επίπεδο πίεσης, ότι δηλαδή υπάρχει ένας ακόμη τεράστιος πόλεμος σε εξέλιξη, πέρα από τον πόλεμο που ήδη υφίστανται οι ίδιοι. Ακόμα κι αν το Ισραήλ χάσει τον πόλεμο με το Ιράν, ο υπόλοιπος κόσμος μπορεί να χαρεί, αλλά για τους ανθρώπους στη Γάζα θα είναι ακριβώς το ίδιο, θα συνεχίσουν να πεινάνε. Τίποτα δεν θα αλλάξει γι’ αυτούς προς το καλύτερο.

Αντιλαμβάνομαι τη Γάζα σαν μια σκακιέρα πάνω στην οποία παίζονται μεγάλα γεωπολιτικά παιχνίδια. Η Γάζα είναι απλώς το πεδίο μάχης, αλλά ο πραγματικός πόλεμος δεν είναι μόνο ανάμεσα σε Παλαιστίνιους ή κατοίκους της Γάζας και Ισραηλινούς, πάει πολύ πιο μακριά. Ο πόλεμος είναι ανάμεσα σε μεγαλύτερες δυνάμεις, που έχουν διαφορετικά και σοβαρά συμφέροντα από αυτόν.

—Ποια είναι η πιο συνηθισμένη παρανόηση σχετικά με την κατοχή της Παλαιστίνης από το Ισραήλ που συναντάς στην Ευρώπη; Τι θα ήθελες να καταλάβει καλύτερα ο κόσμος εκτός Γάζας για την πραγματικότητα των Παλαιστινίων;

Μία από τις παρανοήσεις που βλέπω συχνά είναι η απανθρωποποίηση των Παλαιστινίων μέσω της πεποίθησης ότι είμαστε υπερβολικά ανθεκτικοί, πέρα από τις δυνατότητες του μέσου ανθρώπου. Περιμένουν από εμάς να αντέχουμε περισσότερα απ’ όσα μπορεί να αντέξει ένας φυσιολογικός άνθρωπος. Ο κόσμος θα έπρεπε να μπει για λίγο στη θέση των ανθρώπων στη Γάζα και να σκεφτεί: «Πώς θα ήταν αν μια γειτονική χώρα, μια ευρωπαϊκή χώρα όπως η Ελλάδα, η Ισπανία ή η Ολλανδία, αντιμετώπιζε ξαφνικά μια κατάσταση όπως αυτή της Γάζας;». Η Δύση έδειξε μεγάλη κατανόηση προς την Ουκρανία, αλλά όχι τόσο προς την Παλαιστίνη.

Υπάρχει επίσης η μεγάλη παρανόηση ότι οι Παλαιστίνιοι μισούν τους Εβραίους, αλλά τουλάχιστον από τη δική μου οπτική, δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Αυτό είναι ένα αφήγημα που προωθεί το Ισραήλ, προσπαθώντας να παρουσιάσει τις αποικιοκρατικές του επιθέσεις ως έναν θρησκευτικό πόλεμο μεταξύ Μουσουλμάνων και Εβραίων, κάτι που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Γνωρίζω Εβραίους που είναι πιο φιλοπαλαιστίνιοι ακόμη και από κάποιους Παλαιστίνιους φίλους μου. Πρέπει να διαχωρίσουμε τον σιωνισμό, το Ισραήλ και τον Ιουδαϊσμό. Δυστυχώς, το Ισραήλ προσπαθεί σκόπιμα να κρατήσει άρρηκτα συνδεδεμένα αυτά τα τρία. Το αφήγημα που προωθεί είναι πως αν είσαι ενάντια στο Ισραήλ, είσαι ενάντια στους Εβραίους. Αν είσαι ενάντια στον σιωνισμό, είσαι ενάντια στους Εβραίους. Όμως οι φωνές πολλών Εβραίων στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ που καταδικάζουν το Ισραήλ λένε μια πολύ διαφορετική ιστορία.

Θυμάμαι μια μέρα κατέρρευσα. Έκλαιγα γιατί η κόρη μου ήταν σαν εργοστάσιο ψειρών. Δεν είχα ξαναδεί ποτέ κάτι παρόμοιο. Κρατιόμουν δυνατή, αλλά εκείνη ήταν μία από τις πιο δύσκολες μέρες στη Γάζα. Έκλαψα με την ψυχή μου γιατί ήταν πάρα πολύ δύσκολο και για την κόρη μου. Δεν είχα νερό να της πλύνω τα μαλλιά, οπότε έπρεπε να χρησιμοποιήσω μωρομάντηλα και βρεγμένες πετσέτες. Υπέφερε από τον πόνο, κι εγώ ένιωθα εντελώς αβοήθητη.

—Ποια είναι η γνώμη σου για πρωτοβουλίες όπως η Πορεία προς τη Γάζα (March to Gaza) και το ταξίδι του Madleen;

Ω, τις εκτιμώ όλες πάρα πολύ. Έχω συμμετάσχει σε μερικές στην Ισπανία και την Ελβετία. Και νιώθω τυχερή, γιατί μου δείχνουν ότι υπάρχει ελπίδα. Τις εκτιμώ πραγματικά, το ίδιο και η οικογένειά μου στη Γάζα. Κάποιοι άνθρωποι κατάφεραν να στείλουν χρήματα στη Γάζα χάρη σε αυτές τις καμπάνιες. Ίσως τα ποσά να μη φαίνονται μεγάλα στον υπόλοιπο κόσμο, αλλά κάνουν τεράστια διαφορά για τους Παλαιστίνιους που ζουν στη Γάζα σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς.

Καμιά φορά, όμως, με στεναχωρεί που δεν βλέπουμε παρόμοια αλληλεγγύη από την Αίγυπτο, παρόλο που είναι αραβική χώρα. Αναρωτιέμαι τι συμβαίνει με τις αραβικές και μουσουλμανικές χώρες που δεν στηρίζουν τη Γάζα. Λαμβάνουμε υποστήριξη από τη Δύση, αλλά πού είναι η δική τους αλληλεγγύη;

—Τι είναι αυτό που κρατά τους ανθρώπους στη Γάζα ελπιδοφόρους; Τι τους κινητοποιεί, παρά τη συνεχόμενη βία και τον θάνατο που αντιμετωπίζουν κάθε μέρα;

Οι άνθρωποι στη Γάζα είναι γενικά πολύ κουρασμένοι, αλλά αυτή είναι μια καλή ερώτηση. Ήταν θέμα συζήτησης ανάμεσα σε εμένα και τον πατέρα μου, και την έχω θέσει πολλές φορές στον εαυτό μου όσο ήμουν ακόμα στη Γάζα. Αναρωτιόμουν καθημερινά γιατί συνεχίζω να παλεύω.

Ο πρώτος λόγος είναι το αξιακό τους σύστημα και η θρησκεία τους. Προσωπικά, δεν μου αρέσει αυτό το αξιακό σύστημα, αλλά βοηθάει τους ανθρώπους· τους κρατά ελπιδοφόρους και με θέληση για επιβίωση. Μέρος αυτού του συστήματος λέει ότι όσο πιο υπομονετικός είσαι σε περιόδους κρίσης στη ζωή σου, τόσο μεγαλύτερη ανταμοιβή θα λάβεις στη μετά θάνατον ζωή.

Οπότε, οι άνθρωποι έχουν αυτό το βαθιά ριζωμένο θρησκευτικό αξιακό σύστημα που επηρεάζεται από το ισλαμικό αφήγημα, στο οποίο ο Θεός κρατά το καλύτερο για το τέλος και τους λέει ότι προορίζονται για να υποφέρουν. Και, όπως οι Προφήτες, όταν δείχνεις υπομονή, ο Θεός θα σου απαλύνει τα βάσανα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Αυτό το ισχυρό αξιακό σύστημα διατηρεί την ελπίδα μέσα τους, αλλά έχει επίσης κάνει κάποιους να αμφιβάλλουν. Λόγω όσων έχουν βιώσει κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου, έχουν αρχίσει να αμφισβητούν την ίδια την ύπαρξη του Θεού, ρωτώντας Τον: «Πού είσαι; Γιατί δεν παρεμβαίνεις στον πόνο μας;».

Ο δεύτερος παράγοντας που κρατά τους ανθρώπους ελπιδοφόρους είναι το ένστικτο της επιβίωσης, που είναι ένα ψυχολογικό φαινόμενο. Υπάρχει μια λέξη που απεχθάνομαι, γιατί χρησιμοποιείται σκόπιμα για να περιγράψει τους Παλαιστίνιους, ακόμα και ΜΚΟ με τις οποίες έχω συνεργαστεί την έχουν χρησιμοποιήσει, και αυτή είναι η λέξη «ανθεκτικότητα». Όλο αυτό το διάστημα, αμφισβητώ το νόημα της ανθεκτικότητας. Οι ανθρωπιστικοί φορείς εργάζονται πάνω σε πολλά project γύρω από την έννοια της ανθεκτικότητας και το πώς να βοηθήσουν τους ανθρώπους να συμβιβαστούν με την πραγματικότητα του πολέμου. Συνεχώς αναρωτιόμουν: «Γιατί θέλουμε να τους βοηθήσουμε να συμβιβαστούν με τον πόνο; Γιατί πρέπει να βιώσουν όλον αυτόν τον τρόμο;». Αλλά κατάλαβα ότι ναι, όταν βρίσκεσαι σε κατάσταση επιβίωσης, τα βγάζεις πέρα με ό,τι έχεις διαθέσιμο.

Φωτογραφία εξωφύλλου: Παλαιστίνιοι λαμβάνουν σούπα από φακές σε σημείο διανομής τροφίμων στην πόλη της Γάζας στις 2 Αυγούστου 2025, καθώς ο ΠΟΥ προειδοποιεί ότι ο υποσιτισμός στη Γάζα φτάνει σε «ανησυχητικά επίπεδα». © Omar Al-Qattaa / AFP