Κάντε εγγραφή στο newsletter μας εδώ για να λαμβάνετε κάθε εβδομάδα ένα τέτοιο κείμενο μαζί με τέσσερις προτάσεις της εβδομάδας από τον κόσμο της Womanlandia.

Στην αρχή της ενήλικης ζωής μου, όταν για πρώτη φορά ζούσα μόνη μου και έπρεπε να αποφασίσω τι θα φάω για μεσημεριανό, το σούπερ μάρκετ ήταν για μένα μία εμπειρία σχεδόν μεταφυσική.

Στεκόμουν με τις ώρες μπροστά από διαδρόμους με προϊόντα που δεν είχα αγοράσει ούτε μία φορά, γιατί δεν ήξερα σε τι θα μπορούσαν να μου χρησιμεύσουν, και προσπαθούσα να φανταστώ τι είδους άνθρωποι τα αγοράζουν, τι ζωές ζουν. Ένα απόγευμα, στο διάδρομο με τις κονσέρβες και τα Πουμαρό, κοιτούσα προβληματισμένη μια σειρά τοματοχυμούς που στο πλάι είχαν κολλημένο ένα λευκό χάρτινο καλαμάκι που υποδήλωνε πως ήταν πόσιμοι, όταν ένας άντρας με πλησίασε. Τον έβλεπα σχετικά συχνά στο σούπερ μάρκετ από τότε που μετακόμισα στην πόλη. Είχε κάποια ιδιαιτερότητα στο πρόσωπο που το καθιστούσε πολύ χαρακτηριστικό, δεν σου διέφευγε με τίποτα, την οποία όμως, ειρωνικά, μετά από τόσα χρόνια δεν θυμάμαι.

«Καλησπέρα»
«Γεια»
«Σε βλέπω συχνά εδώ και είσαι πολύ όμορφη, θα ήθελες να μου δώσεις το τηλέφωνό σου για να πάμε για καφέ, να γνωριστούμε;»
«Όχι, συγγνώμη, ευχαριστώ»
«Ω, εντάξει. Καλό απόγευμα»

Για κάποιο μυστήριο λόγο, μετά από αυτή την αλληλεπίδραση δεν τον είδα ξανά στο σούπερ μάρκετ. Τον πέτυχα μόνο μία φορά μετά από μήνες στην απέναντι υπεραγορά με είδη μαστορέματος και αυτόματα έκανα πιρουέτα προς τον διπλανό διάδρομο. Όμως, μια ακόμη απορία προστέθηκε στη λίστα των φανταστικών μου περιπλανήσεων: τι είδους άντρες κάνουν καμάκι σε γυναίκες στο σούπερ μάρκετ;

Η κίνηση αυτή διατάραξε πλήρως την χωρική αντίληψή μου· τόσα χρόνια πίστευα ότι η ζωή συμβαίνει έξω από το σούπερ μάρκετ. Ότι η είσοδός του είναι ένα μαγνητικό πεδίο που απογυμνώνει το γίγνεσθαι και τον χρόνο, με τον ίδιο τρόπο που πρέπει να αφήσεις δεμένο εκτός ένα κατοικίδιο. Πίστευα πως, μπαίνοντας στο σούπερ μάρκετ, μπαίνουμε σε έναν κόσμο που ο μοναδικός μας ρόλος είναι αυτός της καταναλώτριας, και οι αλληλεπιδράσεις μας με τους άλλους ανθρώπους αντανακλούν αποκλειστικά αυτό τον ρόλο: «συγγνώμη, να περάσω;», «γειά σας, ξέρετε που βρίσκονται οι πιπεριές τουρσί;», «θα μπορούσα να έχω μια ακόμη σακούλα;», «όχι, δεν με ενδιαφέρει να βγάλω κάρτα πόντων». Οτιδήποτε άλλο απλά γκλιτσάρει το Μάτριξ.

Από τότε, έπαψα να παρατηρώ μονάχα τα προϊόντα και άρχισα να στρέφω το βλέμμα μου περισσότερο στους ανθρώπους. Κουρασμένες μητέρες με υπερκινητικά παιδιά, οικογένειες με καρότσια που υπερχειλίζουν, γυμνασιόπαιδα που κρατάνε σε ψιλά το ακριβές ποσό του προϊόντος που σκοπεύουν να αγοράσουν, ηλικιωμένες γυναίκες στο ράφι με τα μυρωδικά που πίσω τους σέρνουν το γνώριμο μεταλλικό καρότσι λαϊκής, οικιακές βοηθοί που βάζουν τα ψώνια στις σακούλες ενώ η εργοδότριά τους τις επιβλέπει μιλώντας στο τηλέφωνο, φοιτήτριες με καλάθια που φωνάζουν «it girl» υγιεινή διατροφή, τουρίστες που αγοράζουν εμφιαλωμένο νερό, μεσήλικοι άντρες που αντί να πάρουν ένα μεγάλο καρότσι, κυκλοφορούν με δύο καλάθια σε κάθε χέρι, γυναίκες που, ενώ εμφανώς πήγαν για ένα πράγμα, κινούνται προς το ταμείο έχοντας στην αγκαλιά τους άλλα έξι-εφτά προϊόντα που θυμήθηκαν στην πορεία, άνθρωποι που πριν λίγο σχόλασαν και τώρα διαλέγουν φρούτα φορώντας τα ρούχα της δουλειάς.

Το σούπερ μάρκετ είναι ένα ζωντανό οικοσύστημα, όχι μόνο επειδή εκεί μπορείς να βρεις από μπαταρίες μέχρι λευκή καρύδα Ταϊλάνδης και προϊόντα απ’ όλο τον κόσμο, αλλά γιατί, έστω για λίγη ώρα, εντός του συνυπάρχουν άνθρωποι που ζουν ζωές τόσο ποικιλόμορφες, με διαφορετικές ταξικές καταβολές και εθνοτικό υπόβαθρο, με εκ διαμέτρου αντίθετες συνήθειες, πεποιθήσεις, μέσα βιοπορισμού και προβλήματα.

Συχνά, αυτή η συνύπαρξη διαφέρει ανάλογα με την ώρα της ημέρας που οι συνθήκες μάς επιτρέπουν να πάμε στο σούπερ μάρκετ. «Ολόκληρες ομάδες πελατών, διαχωρίζονται ανάλογα με την ώρα που κάνουν τα ψώνια τους» γράφει η Ανί Ερνό στο «Κοίτα τα φώτα, αγάπη μου», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ. Ακόμη και σε χώρους όπως οι υπεραγορές, «υπάρχουν άνθρωποι, πληθυσμοί ολόκληροι, που δεν θα συναντηθούν ποτέ». Η Ερνό πέρασε έναν περίπου χρόνο μεταξύ του 2012 και του 2013 καταγράφοντας τις σκέψεις της μέσα στο σούπερ μάρκετ, παρατηρώντας όχι μόνο τους πελάτες, αλλά το πώς αυτός ο άχρονος χώρος αλλάζει ανάγλυφο και προσαρμόζεται στις απαιτήσεις της αγοράς.

Ταυτίστηκα ιδιαιτέρως με τις παρατηρήσεις της για την αναμονή στο ταμείο, αφού, όπως σημειώνει, «στους διαδρόμους της υπεραγοράς, οι άνθρωποι είναι απλώς παρουσίες που προσπερνάς και βλέπεις αμυδρά. Στο ταμείο εξατομικεύονται». Για όσες χαλαρώνουν με τη διαδικασία του ψωνίσματος, η αναμονή στο ταμείο μπορεί να αποβεί εξαιρετικά εκνευριστική, ακόμη κι αν χρονικά είναι ασήμαντη. Κι αυτό γιατί, ο τρόπος συμπεριφοράς και η ταχύτητα του μπροστινού στη σειρά προσώπου παράλογα γίνονται αντιληπτά ως χρόνος που στερεί από εμάς. Μπορεί ο μπροστινός μας να περιμένει να «χτυπηθούν» πρώτα όλα τα προϊόντα πριν αποφασίσει να τα βάλει σε σακούλες, μπορεί να πληρώσει με 20 κουπόνια Chèque Déjeuner που πρέπει να σκαναριστούν, να μαρκαριστούν με στυλό και να αρχειοθετηθούν εκείνη τη στιγμή, μπορεί να καθυστερεί πιάνοντας κουβέντα στην ταμία, μπορεί να παίρνει το πάσο του με το μέτρημα των χρημάτων του ή την τοποθέτηση των προϊόντων στον ιμάντα.

«Ο χρόνος αναμονής στο ταμείο είναι ο χρόνος όπου βρισκόμαστε πιο κοντά ο ένας με τον άλλον» γράφει η Ερνό. «Παρατηρούμενοι και παρατηρούντες, ακουόμενοι και ακούοντες. Ή απλώς, αντιλαμβανόμενοι ο ένας τον άλλο με τρόπο διαισθητικό, ασταθή. Αποκαλύπτονται εδώ, όσο πουθενά αλλού, ο τρόπος ζωής και ο τραπεζικός λογαριασμός μας. Οι διατροφικές συνήθειές μας, τα μυστικά ενδιαφέροντά μας. Ακόμη και η δομή της οικογένειάς μας. Τα είδη που αφήνεις στον ιμάντα του ταμείου φανερώνουν αν ζεις μόνος ή με κάποιον σύντροφο, με μωρό, μικρά παιδιά, κατοικίδια».

Η Ερνό δεν βλέπει τις υπεραγορές νοσταλγικά, αλλά ως σημεία των καιρών τους. Είναι καυστική με τις παραπλανητικές προσφορές και την ταξικά υποκινούμενη αστυνόμευση των διαδρόμων. Παρόλο που τα σούπερ μάρκετ δίνουν την αίσθηση ότι ο χρόνος εκεί είναι «ένα διαρκώς επαναλαμβανόμενο παρόν» χωρίς Ιστορία, εντός τους αντανακλώνται, κι ας μην καταγράφονται, οι ιστορικές μεταβολές του έξω κόσμου, με την ανεργία, το gentrification, την αστεγία και τους αποκλεισμούς, τη μειωμένη αγροτική παραγωγή, την υποχώρηση της αγοραστικής δύναμης του μισθού και τον πληθωρισμό.

Όσο η ακρίβεια στα τρόφιμα, τα ενοίκια και την ενέργεια μαστίζει την Ευρώπη, αλλά και τη χώρα μας, στο σούπερ μάρκετ καταλήγω να ψωνίζω θραύσματα μιας επιβαρυμένης συλλογικής οικονομικής πραγματικότητας.