Το όνομα και τη δράση της Μαρίας Λαδά τα μάθαμε οι περισσσότεροι την ημέρα που σκοτώθηκε: 26 Φεβρουαρίου 2026, κατά τη διάρκεια αεροπορικού ταξιδιού της στην Αθήνα όπου ερχόταν για να λάβει μέρος σε συνέδριο για τις σπάνιες ασθένειες.

Μάθαμε πως υπήρξε μαχητική ακτιβίστρια για τα άτομα με αναπηρία και σπάνιες ασθένειες, πως ίδρυσε τον σύλλογο «Υπερίων» με βασικό στόχο τα ζητήματα προσβασιμότητας – και πως τελικά σκοτώθηκε από αυτό ακριβώς που αγωνιζόταν να εξαλείψει: πρόβλημα προσβασιμότητας.

Αυτό που ακόμα δεν μάθαμε γιατί δεν έχει ανακοινωθεί ξεκάθαρα (και μπορεί να μην ανακοινωθεί και καθόλου στα ΜΜΕ, όπως συμβαίνει συχνά σε περιπτώσεις μοιραίων ατυχημάτων) είναι πώς συνέβη ακριβώς το περιστατικό. Όλα τα δημοσιεύματα βασίζονται (προσωπική εκτίμηση αυτό) σε δύο διαφορετικές πηγές: τη μαρτυρία του αδελφού της, Στάθη Λαδά, και τις δηλώσεις στα ΜΜΕ της Σοφίας Μαροπούλου, προέδρου του συλλόγου Υπερίων.

Σύμφωνα με την πρώτη, η Λαδά (67 ετών) τραυματίστηκε θανάσιμα κατά τη διάρκεια της αποβίβασης από το αεροπλάνο της (πτήση Κεφαλονιά – Αθήνα). Ανέβηκε (μετά από άλλη επιβάτιδα) στη ράμπα του αναβατορίου για τα αμαξίδια ώστε να επιβιβαστεί στο βαν για τα ΑμεΑ, μαζί με το τροχήλατο βοήθημα που χρησιμοποιούσε και τον χειριστή της ράμπας, ο οποίος πάτησε λάθος κουμπί, με αποτέλεσμα η ράμπα να πέσει απότομα. Έτσι, έπεσαν και οι δύο από ύψος ενάμισι μέτρο. Ο χειριστής τραυματίστηκε ελαφρά, η Λαδά χτύπησε στον θώρακα.

Σύμφωνα με τη δεύτερη εκδοχή, η ράμπα (του βαν;) δεν εφάρμοζε καλά στο αναβατόριο, οπότε ο οδηγός του βαν (προφανώς για να γλιτώσει χρόνο), αντί να ζητήσει βοήθεια από τους τεχνικούς και να περιμένει, όπως έπρεπε, προσπάθησε να μεταφέρει τη Λαδά στα χέρια, κι έτσι έπεσαν και οι δύο από μεγάλο ύψος.

Αυτό στο οποίο οι δύο εκδοχές συμφωνούν, είναι ότι ενώ το ασθενοφόρο του αεροδρομίου ήρθε αμέσως, η τραυματίας άργησε δύο ώρες να μεταφερθεί στο νοσοκομείο Γεννηματάς, γιατί δεν επιτρεπόταν (;) το ασθενοφόρο αυτό να βγει εκτός αεροδρομίου κι έπρεπε να περιμένουν το ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ – κι εδώ επίσης τα δημοσιεύματα είναι πολύ ασαφή και αντιφατικά.

Το πώς ακριβώς έγινε το συμβάν, ποια είναι από ιατροδικαστική άποψη τα ακριβή αίτια θανάτου (με πιθανότερο την εσωτερική αιμορραγία), τι και αν θα μπορούσε να έχει αποφευχθεί η μοιραία κατάληξη, ακόμα διερευνώνται. Από το Ελ. Βενιζέλος, πάντως, μέχρι στιγμής έχει βγει μόνο μία σύντομη ανακοίνωση, την επόμενη μέρα του δυστυχήματος.

Αν το αεροπλάνο στάθμευε σε φυσούνα, η αποβίβαση θα ήταν ασφαλέστερη· αν η τραυματίας είχε μεταφερθεί άμεσα σε νοσοκομείο, θα είχε ίσως επιζήσει· αν η ράμπα δεν είχε πρόβλημα (αν είχε), αν ο οδηγός δεν την είχε μεταφέρει στα χέρια (αν τη μετέφερε), αν εκείνη είχε δώσει τη συγκατάθεσή της να μεταφερθεί στα χέρια ή όχι: αυτά τα ερωτήματα είναι απαραίτητο να διερευνηθούν από αρμόδιες αρχές. Και, σε αυτό το πλαίσιο, παρότι δεν μπορούν να την επαναφέρουν βέβαια στη ζωή, οι απαντήσεις έχουν σημασία.

Αρκεί να μην μπερδεύονται γλυκά με ερωτήματα όπως: αν δεν είχε ταξιδέψει… αν είχε καθίσει σπίτι της; (Το επόμενο ερώτημα θα είναι, ίσως, αν η Γη είχε μικρότερη βαρύτητα).

Δικαίωμα VS δυνατότητα

Όχι ότι τόλμησε κανείς να ξεστομίσει δυνατά το συγκεκριμένο ερώτημα, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ωστόσο είναι ένα ερώτημα που διατυπώνεται σε πολλές περιπτώσεις όπου ένα άτομο με κάποιου είδους κινητικά εμπόδια κυκλοφορεί ή ταξιδεύει: Πού πας με το αμαξίδιο, πού πας με το μωρό, πού πας με τις πατερίτσες και τον γύψο, πού πας με το λευκό μπαστούνι; Γιατί κυκλοφορείς;

Δεν συνειδητοποιούμε, ίσως, αρκετά συχνά, ότι το καθένα μας μπορεί να βρεθεί σε θέση κινητικής ή άλλης αδυναμίας, προσωρινά ή μόνιμα, και άρα, τα μέτρα ασφαλείας για τη μετακίνηση όλων μας θα έπρεπε να είναι τέτοια ώστε να μην αφήνεται περιθώριο για τέτοια χοντροκομμένα λάθη, όσο σπάνια κι αν είναι (είπε τώρα άνθρωπος στη χώρα με το έγκλημα στα Τέμπη).

Αλλά δεν είναι εκεί το θέμα: ακόμη και αν η Μαρία Λαδά ήταν μία σπάνια περίπτωση μειωμένης κινητικότητας, θα είχε το ίδιο δικαίωμα στην ασφαλή μετακίνηση με οποιονδήποτε άλλο.

Το δικαίωμα και η δυνατότητα είναι δύο διαφορετικά πράγματα: για παράδειγμα, μπορεί να έχω το δικαίωμα να περπατήσω χωρίς βοήθημα αν έχω δυσκολία στη βάδιση, αλλά δεν έχω τη δυνατότητα. Το δικαίωμά μου όμως στη μετακίνηση έχω τη δυνατότητα να το ασκήσω, με τα κατάλληλα βοηθήματα και τις προδιαγραφές σε κτίρια και δρόμους.

Το πρόβλημα προκύπτει στο τι θεωρείται δυνατότητα και ποιανών ευθύνη είναι να την εξασφαλίζουν σε κάθε δίκαιη ζήτηση.

Ας πούμε λοιπόν ότι, από τη στιγμή που έχω ένα δικαίωμα, πρέπει να μου εξασφαλίζεται στον μέγιστο δυνατό βαθμό η δυνατότητα να το ασκήσω όχι απλώς νόμιμα και με ασφάλεια, αλλά και με ελευθερία, αυτονομία και αξιοπρέπεια.

Ας πούμε, ακόμη, ότι η ισορροπία και η συνεργασία μεταξύ ασφάλειας και ελευθερίας είναι προϋποθέσεις ενός καθεστώτος που τρέφει τον ελάχιστο σεβασμό για την ισονομία και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Με άλλα λόγια, αυτό που συνέβη στη Μαρία Λαδά (αυτό που προσπάθησε σε όλη της τη ζωή να αποτρέψει), δηλαδή το ότι δεν είχε τη δυνατότητα να έχει μια μετακίνηση εξίσου ασφαλή με ένα υγιές περιπατητικό άτομο, είναι έμμεσα στέρηση ατομικής ελευθερίας – προς γνώση και παραδειγματισμό όποιου ΑμεΑ ή ηλικιωμένου ή, ή… θέλει να ταξιδεύει.

Ή, κατ’ επέκταση, όποιας γυναίκας θέλει να κυκλοφορεί μόνη τη νύχτα· ή όποιου μαύρου ατόμου σε λευκοκρατούμενη χώρα θέλει να κάνει ό,τι κι ένα λευκό άτομο χωρίς να θεωρηθεί ύποπτο. Δεν ταυτίζω, παραλληλίζω μόνο. Το τελευταίο πράγμα που θέλω είναι να καπηλευτώ έναν τραγικό και πρόωρο θάνατο για να προωθήσω οποιαδήποτε ιδεολογία.

Δεν ήταν ατύχημα, δεν ήταν και έγκλημα, εγκληματική αμέλεια όμως σε θεσμικό επίπεδο ήταν.

Και το ότι συνέβη σε μια ακτιβίστρια για την προσβασιμότητα υπογραμμίζει την ειρωνεία του πράγματος και έδωσε προσωρινά δημοσιότητα στην υπόθεση της «άτυχης γυναίκας» (λες κι ήταν μεμονωμένο περιστατικό και θέμα καθαρής ατυχίας). Αλλά δεν βαραίνει στη ζυγαριά περισσότερο από άλλους θανάτους και τραυματισμούς με παρόμοιες συνθήκες.

Κραυγές, ψίθυροι και αδιαφάνεια

Η προσπελασιμότητα των ελληνικών πλοίων (εδώ γελάνε), κτιρίων, δρόμων, πεζοδρομίων, αλλά ακόμα και ορθοπεδικών ιατρείων και φυσιοθεραπευτηρίων, έχει συζητηθεί άπειρα αλλά δυστυχώς ερευνηθεί ελάχιστα. Δεν έχουμε επίσημα στοιχεία για το τι είναι υποχρεωτικό και τι όχι, κατά πόσο εφαρμόζεται ο νόμος στην πράξη, τι παραθυράκια έχει.

Μπορώ να πω άπειρα παραδείγματα από προσωπική εμπειρία από δεύτερο χέρι, από τα ΑμεΑ στο περιβάλλον μου: πόσες φορές βρέθηκαν στο νοσοκομείο από έλλειψη επαρκούς προσβασιμότητας, πόσες φορές παραλίγο να συμβεί το μοιραίο, πόσες ιστορίες κυκλοφορούν για άτομα εκεί έξω που δεν γλίτωσαν.

Αλλά αυτά δεν είναι παρά ψίθυροι, φήμες χωρίς δύναμη, αντιφατικές μαρτυρίες, θολές ανακοινώσεις χωρίς διαφάνεια, όπως ακόμα και στην υπόθεση της Μαρίας Λαδά, που έφτασε, αν μη τι άλλο, ως το φως της δημοσιότητας.

Το τι δέσμευση αναλαμβάνει το Ελευθέριος Βενιζέλος και οι συνεργαζόμενες εταιρείες-πάροχοι υπηρεσιών για το μέλλον, φοβάμαι επίσης πως θα είναι πολύ δύσκολο να το μάθουμε.