Άλλο κείμενο είχα ετοιμάσει για σήμερα. Δεν ξέρω αν υπάρχουν λέξεις που να μπορούν να σταθούν μπροστά στον θάνατο παιδιών, όμως υπάρχουν στιγμές που η επικαιρότητα ανοίγει μια ρωγμή. Το κείμενο που ακολουθεί δεν γράφεται από θέση βεβαιότητας ή επιδερμικού σχολιασμού της επικαιρότητας, αλλά είναι σκέψεις που με θλίψη έχουν φουντώσει από την ανακοίνωση της τραγικής είδησης της απόπειρας αυτοχειρίας δύο 17χρονων κοριτσιών στην Ηλιούπολη.

Η είδηση

Η είδηση της κοινής, «διπλής» απόπειρας αυτοχειρίας δύο 17χρονων μαθητριών, όπως είναι λογικό, έχει προκαλέσει σοκ. Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα στοιχεία, η μία εκ των δύο κοριτσιών έχει καταλήξει, ενώ η δεύτερη νοσηλεύεται σε κρίσιμη κατάσταση. Οι συνθήκες του περιστατικού διερευνώνται ακόμη, με τις αρχές να προσπαθούν να ανασυνθέσουν το χρονικό και τις συνθήκες που οδήγησαν σε αυτή την έκβαση.

Η συζήτηση αναπόφευκτα αγγίζει και το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο: το σχολείο, την οικογένεια, την πίεση της επίδοσης και τις προσδοκίες που συχνά βαραίνουν δυσανάλογα τους μαθητές, ιδιαίτερα σε περιόδους προετοιμασίας για εξετάσεις και μελλοντικές επιλογές.

Οι ειδικοί, ωστόσο, επισημαίνουν σταθερά ότι δεν είναι ασφαλές να αποδίδονται τέτοιες πράξεις σε έναν μόνο παράγοντα. Η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά συνήθως προκύπτει από σύνθετους συνδυασμούς ψυχολογικών, κοινωνικών και προσωπικών παραμέτρων, οι οποίοι δεν είναι πάντα ορατοί ούτε στους πιο κοντινούς ανθρώπους.

Μετά το συμβάν, ενεργοποιήθηκαν διαδικασίες υποστήριξης στη σχολική κοινότητα, με την παρουσία ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών. Οι αρμόδιες αρχές απηύθυναν εκκλήσεις για προσεκτική διαχείριση της πληροφορίας, αποφυγή εικασιών και σεβασμό προς τις οικογένειες και το σχολικό περιβάλλον, καθώς τέτοια γεγονότα έχουν έντονο αντίκτυπο και σε συνομηλίκους.

Οι ανθρώπινοι αριθμοί

Σε επίπεδο στατιστικών δεδομένων, η αυτοκτονικότητα στους νέους παραμένει μια ανησυχητική πραγματικότητα στην Ελλάδα και στην Ευρώπη. Οι διεθνείς οργανισμοί επισημαίνουν ότι η αυτοκτονία αποτελεί μία από τις βασικές αιτίες θανάτου στις νεαρές ηλικίες, γεγονός που ενισχύει τη σημασία της έγκαιρης πρόληψης και της πρόσβασης σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας.

Στην Ελλάδα, τα διαθέσιμα στοιχεία από φορείς πρόληψης δείχνουν εκατοντάδες περιστατικά ετησίως, ενώ εκτιμάται ότι οι απόπειρες είναι πολλαπλάσιες των καταγεγραμμένων θανάτων. Παράλληλα, η εμφάνιση αυτοτραυματιστικών συμπεριφορών στην εφηβεία καταγράφεται σε αξιοσημείωτα ποσοστά.

Το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών Κέντρου για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας «ΚΛΙΜΑΚΑ» έχει δώσει στη δημοσιότητα επικαιροποιημένα δεδομένα για το έτος 2025. Βάσει των στοιχείων της ΚΛΙΜΑΚΑΣ καταγράφηκαν συνολικά 579 περιστατικά αυτοκτονίας στην Ελλάδα του 2025, ενώ δεν υπάρχει σύστημα καταγραφής των απόπειρών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Κέντρου για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, ένα ποσοστό που κυμαίνεται από 12% έως 16% στις ηλικίες 14 έως 19 ετών προβαίνει σε αυτοτραυματισμό, ενώ γνωρίζουμε ότι μέρος αυτού του πληθυσμού είναι πιθανό να οδηγηθεί μελλοντικά σε αυτοκτονική συμπεριφορά.

Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία οι ηλικίες 15–19 αντιστοιχούν περίπου στο 2,9% των καταγεγραμμένων αυτοκτονιών στην Ελλάδα, ενώ καταγράφεται αύξηση περιστατικών στις ηλικίες 12–19 τα τελευταία χρόνια.

Στην ΕΕ, το Σεπτέμβριο του 2025 η Eurostat ανακοίνωσε ότι 1 στους 6 θανάτους νέων ανθρώπων στη διάρκεια του 2022 οφειλόταν σε αυτοκτονία, αναδεικνύοντας την αυτοχειρία ως τη δεύτερη πιο διαδεδομένη αιτία θανάτου για νέους, μετά από τα δυστυχήματα. Συνολικά, το 2022 έχασαν τη ζωή τους 5.017 άτομα ηλικίας 15-29 στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τα σόσιαλ δεν έχουν «ένα λεπτό σιγής»

Τέτοιες ειδήσεις αφήνουν ένα κενό που δεν χωρά εύκολα σε λέξεις κι όμως, σχεδόν αμέσως, το συλλογικό βλέμμα μετακινείται από το γεγονός στη διαχείρισή του: ποιος φταίει, τι «έπρεπε να έχει γίνει», ποια δομή απέτυχε, ποια οικογένεια δεν στάθηκε στο ύψος της. Η ανάγκη για άμεση τοποθέτηση επισκιάζει το ίδιο συλλογικό πένθος. Δεν αντέχουμε πια ούτε το ελάχιστο διάστημα σιωπής – σεβασμού, που πιθανό να επέτρεπε να καταλάβουμε τι ακριβώς χάθηκε. Εάν το καταλάβουμε ίσως το νιώσουμε, και συλλογικά φαίνεται να μας αποστρέφει αυτό.

Αντί για αυτό, τρέχουμε στα social media για να δείξουμε τα αντανακλαστικά μας, συνήθως μέσα από θυμό. Ο θυμός λειτουργεί σαν γρήγορη ηθική τοποθέτηση: οργανώνει το χάος, αποδίδει ευθύνες, μας απομακρύνει από την τραγωδία ως ένα μικρό ξόρκι αποξένωσης και «δίνει στόχους», λες και γράφουμε έκθεση ή εγχειρίδιο για κάτι τόσο περίπλοκο, προσωπικό και δυσύκολο. Μέσα στη βιασύνη, η τραγωδία μετατρέπεται σε πεδίο επίρριψης, όπου ακόμη και οι άνθρωποι που θρηνούν μπαίνουν στο μικροσκόπιο. Πάμπολλα τα σχόλια που έχω ήδη δει με την ερμηνεία των κακών γονιών, των αυστηρών, που έφεραν εκείνοι το κακό μέσα στο σπίτι τους. Αντίστοιχα και με τη δολοφονία της 19χρονης Μυρτώς, τα κοινωνικά αντανακλαστικά να ξεσκίσουμε τους γονείς που δεν ήταν «καλοί», ήταν ταχύτατα.

Ίσως αυτό που λείπει δεν είναι οι απαντήσεις, αλλά εκείνη η στοιχειώδης παύση· το «ένα λεπτό σιγής» που δεν είναι μόνο τελετουργικό σεβασμού, αλλά και ένας ευγενικός τρόπος να αντέξουμε το γεγονός πριν το μεταφράσουμε σε κρίση και καταδίκη.

Η φρίκη της αναθεματισμένης κλειδαρότρυπάς

Κάπου διάβασα πως παλιότερα ήταν απαράβατος δημοσιογραφικός κανόνας, πως στην ειδησιογραφία γραφόταν ο λόγος θανάτου μονάχα όταν είναι δυστυχήματα, τροχαία ή εργατικά. Η λέξη «αυτοκτονία» δεν υπήρχε, μόνο «ο θάνατος δεν οφείλεται σε παθολογικά αίτια ή εγκληματική ενέργεια».

Σήμερα, όλη η Ελλάδα έχει μάθει, είτε το ήθελε είτε όχι, τα προσωπικά λόγια της κοπέλας που δεν είναι πια ανάμεσα μας. Προορίζονταν για εμάς; Όχι.

Πώς φτάσαμε στο σημείο να βγαίνει φόρα παρτίδα το τελευταίο σημείωμα μιας έφηβης προς τους γονείς της; Άραγε πώς να νιώθει η οικογένεια που πενθεί που θα ακούει στις ειδήσεις τα τελευταία λόγια του κοριτσιού; Οι συνομήλικοι της 17χρονης, που νιώθουν την ίδια ψυχολογική πίεση από τις πανελλαδικές εξετάσεις; Οι φίλες της; Πώς να νιώθουν όσοι υποφέρουν από κάποια ψυχική νόσο αλλά και οι επιζώντες που είχαν κάποτε αποπειραθεί αυτοκτονία;

Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ) έχει εκδώσει ειδική σύσταση για το πώς πρέπει τα ΜΜΕ να παρουσιάζουν περιπτώσεις αυτοκτονίας. Πρόκειται για δεοντολογική οδηγία που βασίζεται στην προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της δημόσιας υγείας και των ανηλίκων.

Οι βασικοί κανόνες αναφέρουν να μην παρουσιάζεται η αυτοκτονία με δραματικό, ρομαντικοποιημένο ή ηρωικό τρόπο, να μην γίνεται λεπτομερής περιγραφή της μεθόδου ή του τρόπου θανάτου, να μην δίνονται πολλές λεπτομέρειες για τον τόπο, ώστε να μη δημιουργούνται «τόποι αυτοκτονίας», να μη χρησιμοποιούνται εικόνες της σκηνής, φωτογραφίες του νεκρού ή σημειώματα αυτοκτονίας χωρίς σοβαρό λόγο και άδεια της οικογένειας, να αποφεύγεται η υπερπροβολή: πρώτη είδηση, συνεχείς επαναλήψεις, δραματικοί τίτλοι, μουσικές, αναπαραστάσεις κ.λπ, να υπάρχει σεβασμός προς τους οικείους και προστασία της ιδιωτικής ζωής και να αποφεύγονται εκφράσεις που στιγματίζουν, όπως «διέπραξε αυτοκτονία». Προτιμώνται ουδέτερες διατυπώσεις όπως «πέθανε λόγω αυτοκτονίας».

Τα παραπάνω σχετικά με το πώς να νιώθουν οι φίλοι, οι συμμαθητές, αλλά και άλλα ευάλωτα άτομα, στηρίζεται στο λεγόμενο «φαινόμενο Werther», δηλαδή στις «αντιγραφικές αυτοκτονίες»: η έρευνα δείχνει ότι η έντονη δημοσιογραφική κάλυψη μπορεί να επηρεάσει ευάλωτα άτομα, ειδικά ανηλίκους ή ανθρώπους σε κρίση. Ας σκεφτούμε πώς ήμασταν ως έφηβες/οι. Αυτά τα τραγικά συμβάντα, μόνο που τα ακούγαμε από τα στόματα των ενηλίκων, μας συντάραζαν, πόσο μάλλον να υπήρχε αυτή η δημοσιογραφική, τραγική επανάληψη. Το σημείωμα δε, η ακριβής αποτύπωση του λεκτικού, μας φέρνει με τελείως λανθασμένο τρόπο κοντά στο κορίτσι που έφυγε. Μάλιστα, ένα νέο περιστατικό απόπειρας αυτοκτονίας ανηλίκου σημειώθηκε το βράδυ της Τετάρτης στη Θεσσαλονίκη, λίγες ημέρες μετά την τραγωδία στην Ηλιούπολη.

Γι’ αυτό οι οδηγίες ζητούν από τα ΜΜΕ να αντιμετωπίζουν το θέμα ως ζήτημα δημόσιας υγείας και όχι ως θέαμα.

Το ΕΣΡ επέβαλλε και πρόστιμα στα κανάλια, αλλά η «ανάγκη» για τη φρικιαστική πρόσβαση στην «κλειδαρότρυπα» του πόνου, μιας κι αυτό φαίνεται να πουλάει παραπάνω, συνεχίζεται. Είναι δυνατόν να επιτρέπουμε να υπάρχουν ρεπορτάζ όπως εκείνο με τον ήχο που έκαναν τα σώματα των δύο 17χρονων κατά την πρόσκρουση με την άσφαλτο;

Πράγματι, το σημείωμα της 17χρονης έριξε φως στα αίτια της πράξης της και ως κοινωνία μας αφορά βαθύτατα, όμως αυτό θα μπορούσε να γίνει και χωρίς τις παραπάνω φρικιαστικές δημοσιοποιήσεις.

Και ναι, το θυμόμαστε και το ξέρουμε πως η φρίκη των Πανελλαδικών και το κοινωνικοπολιτικό σύστημα γύρω από αυτές, σπάει, γκρεμίζει, τσακίζει.

Το επιχείρημα «επειδή 1-2 παιδιά αυτοκτονούν λόγω Πανελλαδικών, τι να κάνουμε, να τις καταργήσουμε;» αποκαλύπτει ήδη πόσο έχουμε συνηθίσει τη βία. Ναι, αν ακόμα και λίγα παιδιά φτάνουν στην αυτοκαταστροφή (δεν είναι μόνο η αυτοκτονία, αλλά και ο αυτοτραυματισμός, οι εθισμοί κ.ά) εξαιτίας μιας εξεταστικής διαδικασίας, τότε αυτό από μόνο του είναι λόγος να ξηλωθεί συθέμελα. Εκτός αν θεωρούμε φυσιολογικό κι αναγκαίο να έχουμε ένα εκπαιδευτικό μοντέλο που λειτουργεί σαν μηχανή ψυχικής εξόντωσης ώστε να χτιστεί η κοινωνική μορφή «δικαιοσύνης», όπου από τη μια έχουμε τους βασανισμένους της καλής, ξερής, άνευρης παπαγαλίας, πλην κάποιων εξαιρέσεων, κι από την άλλη τους βασανισμένους, σκέτο. Κάθε ένας που δεν έχει αυτό το ταλέντο, της οργάνωσης και της αποστήθισης, παραμερίζεται και διαλύεται. Τα παιδιά είναι νεαρά άτομα, όχι αφελή, άρα ξέρουν πως εάν δεν «πετύχουν» το μέλλον πολύ πιθανό να ναι δυσοίωνο.

Και σήμερα μιλάμε μόνο για όσους λυγίζουν ορατά. Για κάθε παιδί που φτάνει στο ακραίο σημείο, υπάρχουν εκατοντάδες άλλα που διαλύονται σιωπηλά: παιδιά που ζουν επί χρόνια με άγχος, ενοχή, πανικό, αίσθηση αποτυχίας· νεαροί ενήλικες ήδη με το στρες ενός μεσήλικα επιχειρηματία που πέσαν έξω τα καράβια του και θα πεινάσουν τα παιδιά του. Είναι δυνατόν; Παιδιά που χάνουν κάθε χαρά της ανακάλυψης και κάθε αυθόρμητη περιέργεια μέσα σε έναν μηχανισμό αποστήθισης, αξιολόγησης και σύγκρισης με όσους θα έπρεπε να θεωρούν συμμάχους και φίλους.

Δεν είναι καν τόσο η δυσκολία της ύλης ή το μέγεθός της. Είναι η ολοκληρωτική ψυχολογική φόρτιση που γεννάμε εμείς και το αόρατο σύστημα γύρω μας. Η ιδέα ότι όλη τους η αξία, όλο το μέλλον σου, συμπυκνώνονται σε λίγες μέρες εξετάσεων, η βιομηχανία της παραπαιδείας που καλλιεργεί διαρκώς πανικό και εξάρτηση και το γεγονός ότι από τα δεκαέξι τους, η ζωή οργανώνεται γύρω από μία «μεγάλη στιγμή κρίσης».
Πρώτα ανεχόμαστε το ανθρωποφαγικό πρόγραμμα ζωής και μετά καταδυναστευόμαστε από αδιέξοδες συζητήσεις περί «ενημέρωσης», «ψυχολογικής υποστήριξης» και «διαχείρισης άγχους». Δηλαδή ψάχνουμε λύσεις ώστε τα παιδιά να αντέχουν έναν απάνθρωπο μηχανισμό, παρά να προχωρήσουμε στην κατάργησή του και να βρούμε άλλες λύσεις, με μηδέν θύματα. Ναι, μηδέν.