Η πρόσφατη απόλυση του stand-up κωμικού Πάρι Ρούπου από το εργατικό δυναμικό της Pizza Fan έπειτα από πιέσεις που ασκήθηκαν δημόσια από τον Κωνσταντίνο Μπογδάνο (μέσω βίντεό του στο YouTube) και κύκλους της ακροδεξιάς, άνοιξε πάλι (ω ναι) τη γνωστή συζήτηση: «Τα δικά μας cancel είναι καλύτερα από αυτά των άλλων»: Ποιος μπορεί να ακυρώσει ποιον;

Τις προηγούμενες ημέρες λοιπόν, κυκλοφόρησαν κείμενα «αντικειμενικά» και «ψύχραιμα» όπου επίκριναν την κουλτούρα της ακύρωσης, βαπτίζοντας ακύρωση τα όσα είπε ο Μπογδάνος αλλά και όσα μπορούν να ανασύρουν στη μνήμη τους και προσπαθούν να τα κολλήσουν εδώ. Για ποιο λόγο; Γιατί επικρίνουν τον Μπογδάνο (τι πιο εύκολο!) αλλά και πολλές άλλες κοινωνικο-πολιτικές ομάδες, συνεπώς η συσχέτιση με την Μπογδανική τακτική, θα κάνει για εκείνους τα πράγματα…πιο εύκολα. Είναι γνωστό άλλωστε, πως οι «μπερδεμένοι» νιώθουν άβολα κάθε φορά που η επικαιρότητα της χώρας μας έχει κύματα. Μη φοβού! Όταν τα περισσότερα μπροστά μας είναι σε αποσύνθεση, οφείλουμε να τα αλλάξουμε. Δεν θα τα αλλάξουμε εάν δεν παραδεχτούμε πως πράγματι είναι σε αποσύνθεση. Βρισκόμαστε (ακόμα ναι) σε αυτό το βήμα: να τα λέμε.

Σήμερα λοιπόν, αγαπητές φίλες και φίλοι, θα σηκώσω τα μανίκια και με γυμνά χέρα, θα πιάσω ένα – ένα τα υλικά της σούπας που εξομοιώνει και ομογενοποίει τα πάντα ως «CANCEL» ώστε να ξεχωρίσουμε τις ακυρώσεις, τις επικρίσεις και τις καταγγελίες. Τι δύναμη έχει το καθένα, τι εξυπηρετεί, πού στοχεύει και τελικά, πέρα από τις φιλοδοξίες ή τους φόβους μας, τι πραγματικά καταλήγει να γίνεται.

Η Επίκριση (ήπια ή έντονη), βασίζεται στον λόγο και στην ανάλυση: κάποια/ος διατυπώνει τη διαφωνία του αξιολογώντας κριτικά μια κατάσταση. Εκφράζει αποδοκιμασία απέναντι σε κάτι με στόχο να ασκηθεί κριτική σκέψη, να επισημανθεί το προβληματικό, με πρόθεση να κατανοηθεί, να συζητηθεί, να διορθωθεί.

Η Καταγγελία αναφέρει τη βλάβη που υπέστη κάποιος ή την αδικία, με στόχο να λογοδοτήσει όποιος την προκάλεσε και να έλθει η δικαιοσύνη. Πρόκειται δηλαδή για μια πράξη μεγαλύτερης έντασης από την επίκριση και έχει ως στόχο να ζητηθεί ευθύνη και αποκατάσταση.

Από την άλλη, το διάσημο Cancel είναι το πιο «βαρύ» απ’ όλα: μια ομάδα αποσύρει δημόσια την υποστήριξή της στοχεύοντας στην κοινωνική απομόνωση του στόχου από ένα πρόσωπο ή φορέα, λόγω πράξεων ή δηλώσεων που θεωρούνται απαράδεκτες. Είναι μια πράξη που ξεκάθαρα στοχεύει στην Χ πράξη για το Ψ αποτέλεσμα. Το Cancel είναι μαζικό, άμεσο, συναισθηματικά φορτισμένο και τιμωρητικό.

Στην περίπτωση του Πάρι Ρούπου, τα αστεία του κωμικού χαρακτηρίστηκαν από τον Κωνσταντίνο Μπογδάνο «ανθελληνικά» κι έτσι τον αποκάλεσε «ακροαριστερό σκουπίδι». Ο Μπογδάνος, ζήτησε ευθέως την απόλυση του κωμικού και κίνησε ένα οργανωμένο μποϊκοτάζ μέσα από το διαδίκτυο, με εκατοντάδες σχόλια στην επίσημη σελίδα της Pizza Fan στο Facebook και αλλού, αλλά και με τηλέφωνα από τον ίδιο και άλλους στην Pizza Fan, απαιτώντας την απόλυση του Ρούπου. Η εταιρεία ανακοίνωσε την άμεση διακοπή της συνεργασίας της με τον Ρούπο, δηλώνοντας ότι «θεωρεί απρέπεια τη χρησιμοποίηση εθνικών συμβόλων με ανάρμοστο τρόπο» και ότι «όποιος εκπροσωπεί την Pizza Fan οφείλει να σέβεται τον κόσμο της και να μην προκαλεί διχασμό».

Είναι το παραπάνω μια πράξη λογοκρισίας υπό πίεση, ώστε η εταιρεία να υποκύψει (όπως και έγινε) στις απαιτήσεις της ακροδεξιάς; Ναι, αλλά αυτό δεν φτάνει. Τι άλλο είναι; CANCEL, ακύρωση. Μάλιστα, ο Μπογδάνος έκανε κάλεσμα να απολυθεί ο Ρούπος, απειλώντας, πως εάν δεν γίνει, όσοι ενστερνίζονται τις απόψεις του θα τον ακολουθήσουν και θα σαμποτάρουν την Pizza Fan.

Στη συνέχεια, ακολούθησε το επόμενο: αριστεροί εξαγριώθηκαν με την απόφαση της Pizza Fan. Την έκαναν cancel; Όχι. Γράφτηκαν πολλά κείμενα, όμοια με αυτό που τώρα διαβάζετε, ωστόσο δεν βγήκε κάποιο πρόσωπο να «εκπροσωπήσει την αριστερά», όπως στην περίπτωση του Μπογδάνου για ένα τεράστιο μέρος της δεξιάς, ζητώντας να ξαναπροσληφθεί ο Ρούπος αλλιώς θα σαμποταριστεί η Pizza Fan. Τα εν λόγω κείμενα, αναγράφουν εκφράσεις όπως «δεν ξαναπαραγγέλνω από Pizza Fan ή ούτε ευρώ στην Pizza Fan», ωστόσο δεν υπήρξε κάποιο «κάλεσμα της αριστεράς» να απαιτήσει να κάνει το X πράγμα η εταιρεία, αλλιώς θα υποστεί τις Υ συνέπειες, όπως έκανε ο Μπογδάνος. Πιο απλά, ο Μπογδάνος έκανε CANCEL και η «απάντηση της αριστεράς» ήρθε από πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους, οι οποίοι ακολούθησαν διαφορετικές εντάσεις ΕΠΙΚΡΙΣΗΣ και ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑΣ της αδικίας.

Επόμενη περίπτωση αφορά τις γυναίκες κωμικούς. Τον Ιανουάριο, δημοσιεύθηκε η πρώτη ανακοίνωση για μια κωμική παράσταση με τίτλο Πες το Ψέματα όπου στην αρχική αφίσα αναγράφονταν 17 άτομα, από τα οποία όλοι άντρες και καμία γυναίκα.

Την καταφανή απουσία του γυναικείου φύλου στη συγκεκριμένη παράσταση κατέδειξαν με αναρτήσεις στα social media οι γυναίκες κωμικοί. Πρόκειται για ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ. Η Δήμητρα Νικητέα έγραψε: «Δεν είναι απλώς μια παράλειψη, αλλά αποτέλεσμα μιας ευρύτερης ανισότητας, τόσο στην οργάνωση όσο και στη συμπερίληψη γυναικών σε επαγγελματικούς χώρους». Δηλαδή, οι γυναίκες κωμικοί όρθωσαν ανάστημα μπροστά στην αδικία και αυτό ήταν όλο – δεν ζήτησαν εκείνες να ακυρωθεί η παράσταση. Η παράσταση ακυρώθηκε διότι κόσμος αντέδρασε και πλέον θα ήταν αδύνατο πράγματι να γίνει. Το να περιμένει κανείς να καθόμαστε και να βλέπουμε αδικίες και να μην αντιδράμε μη τυχόν και μας πουν υπερβολικές ή κακιές, είναι τουλάχιστον γελοίο. Αλλά εάν θέλουμε να είμαστε ακριβείς (και θέλουμε) οι πολλές γυναίκες κωμικοί που αντέδρασαν και πολύ καλά έκαναν, δεν ζήτησαν να χάσει τη δουλειά του κανένας. Οι δουλειές χάθηκαν διότι η διοργάνωση έχει πατριαρχική δομή ως το κόκκαλο (όπως και συνηθίζεται να συμβαίνει) και δεν ένιωσε την ανάγκη να χειριστεί τα πράγματα διαφορετικά εξ αρχής. Μιας και μας απασχολεί το “κόσμος χάνει τις δουλείες του”, γιατί δεν μας απασχολεί το “κόσμος που δεν του προσφέθηκε η δουλεία εξαρχής;” Μάλιστα, όταν ο Μακαλιάς στην εκπομπή της ΕΡΤ σχολίασε: «εμείς θέλουμε ανθρώπους στην παράσταση μας ίσους, άξιους ανθρώπους για να κάνουμε μία δουλειά, δε θα βάζαμε ποτέ για τα μάτια του κόσμου μία γυναίκα» τα πράγματα έγιναν, προφανώς, χειρότερα.

Το αστείο της υπόθεσης είναι πως η συγκεκριμένη καταγγελία δεν έγινε νωρίτερα και για τόσους άλλους λόγους. Οι γυναίκες κωμικοί είπαν πως θα ήθελαν να δουλέψουν στον κλάδο τους και δεν ανέλυσαν καν το τι αντιμετωπίζουν εκεί. Φευγαλέα η Χρύσα Κατσαρίνη ανέφερε: «Όποτε μας ρωτούσαν αν υπάρχει σεξισμός στη σκηνή μιλούσαμε για το κοινό, για τους μαγαζάτορες, αλλά ποτέ για τους άντρες συναδέλφους μας. Εγώ, ας πούμε, δεν ανέφερα ποτέ εκείνον τον συνάδελφο που μου είχε πει ότι δεν πρέπει ποτέ να του αντιμιλάω και να κατεβάζω το κεφάλι ταπεινά, γιατί χάρη σε εκείνον έπαιξα σε μεγάλο θέατρο της Θεσσαλονίκης, πως για να παίξω σε ένα τέτοιο θέατρο έπρεπε να φυλάω κατουρημένες ποδιές. Ή η Ήρα [Κατσούδα] δεν ανέφερε εκείνον τον συνάδελφο που λίγο πριν να ανεβεί η Ήρα στη σκηνή της είπε ότι οι γυναίκες ανήκουν στη σκηνή μόνο για να κάνουν σβούρες γύρω από έναν στύλο και σου λένε αν θέλεις να κεράσεις ποτό».

Πιο πριν, μια φεμινίστρια (από το χωριό δεν την ξέρετε) έγραψε ένα κείμενο, αναγράφοντας πως η Μεγάλη Χίμαιρα του Καραγάτση δεν είναι ένα καλό βιβλίο (όπως συνηθίζεται ακόμα να θεωρείται), διότι επειδή βρίθει από σεξισμό καταλήγει αφόρητο, από τόσες (λογοτεχνικές-φεμινιστικές) απόψεις. Ο χαρακτήρας της Μαρίνας είναι σαν αντρική φαντασίωση του τι είναι γυναίκα, άρα α μη τι άλλο, δεν έγινε ακριβώς και κάποιο σπουδαίο ψυχογράφημα, απλά ζωγραφίστηκε ένα θολό περίγραμμα. Λίγα λεπτά μετά, υπήρξε αναδημοσίευση του άρθρου από συγγραφέα, όπου από πάνω έδινε τη δικιά του «περίληψη» και έτσι το άρθρο έκανε ταξίδια μακρινά, μαζί με αυτά τα έξτρα λόγια, ως συμπέρασμα, τα οποία εμπεριείχαν (για ακόμα μια φορά) τη λέξη CANCEL. Πώς κανείς «ακυρώνει» έναν «σημαντικό για το έθνος», και νεκρό εδώ και τόσες δεκαετίες συγγραφέα; Πώς θα χάσει τη δουλειά του ο Καραγάτσης; Τι κάλεσμα φέρει το σκανδαλώδες άρθρο της φεμινίστριας πέρα από το «διαβάστε κριτικά» και μην βάζετε τα βιβλία στα εθνικά σας μουσεία; Μάλιστα, τα βιβλία είναι για τα διαβάζουμε, να τα καταλαβαίνουμε και να τα συζητάμε – δεν είναι αντικείμενα στο βάθρο της αιώνιας τιμής και δόξας, εκτός εάν δεν μας νοιάζει τίποτα αυθεντικό πια, απλά υψώνουμε κενά σύμβολα στον αέρα.

Στιγμές μετά, οι δεξιοί αλλά και αριστεροί του σεξισμού, πολεμούσαν τον αχυράνθρωπο των ονείρων τους: φωτογραφίες του Καραγάτση με ένα μεγάλο κόκκινο Χ από πάνω και η αρθρογράφος έπρεπε να απαντήσει γιατί θέλει τόσο πολύ να καούν βιβλία. Δεν ήταν λοιπόν CANCEL αλλά ΕΠΙΚΡΙΣΗ.

Κάπου πιο πριν, υπήρξαν πολλά κείμενα ενάντια στον Σεφερλή. Διαβάζω πως το πρόβλημα είναι πως «δεν ήταν συμπεριληπτικός». Όχι βέβαια. Το πρόβλημα του Σεφερλή είναι πως χτυπάει από πάνω προς τα κάτω, με πολλά – πολλά «αστεία» για ανάπηρους, μετανάστες και γυναίκες που θα ήθελαν να βιαστούν. Όπως ο Σεφερλής πλουτίζει «χτυπώντας», είναι φυσικό να συναντάει αντιδράσεις. Κείμενα γράφονταν και θα συνεχίσουν να γράφονται εναντίον του. Κείμενα ΕΠΙΚΡΙΣΗΣ και ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑΣ. Όταν η «woke ατζέντα» κάψει το Δελφινάριο ίσως να μιλήσουμε ξανά για αυτό το ζήτημα του λεγόμενου CANCEL ενάντια σε πρόσωπα με εξουσία και κεφάλαιο, που έχουν πληγεί από ήρωες κοινωνικής δικαιοσύνης, τόσο σοβαρά.

Ποιος είναι λοιπόν ο «αντικειμενικός» μάγκας; Αυτός που μάλλον δεν έχει βιαστεί ποτέ, ώστε να θεωρεί πως τα αστεία του Σεφερλή πρέπει να προστατευτούν όχι από το cancel – φάντασμα, αλλά από την ΕΠΙΚΡΙΣΗ και την ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ. Ποιος είναι αυτός που βάζει τον λόγο μίσους στα εισαγωγικά της υπερβολής; Αυτός που πιστεύει πως κανείς δεν έχει δικαίωμα να ορίζει πλαίσιο και όρια – άρα, το πλαίσιο και τα όρια που ήδη υπάρχουν, του αρέσουν, δεν τον ενοχλούν και με την «αντικειμενικότητά» του καταλήγει να τα διαφυλάσσει.

Δεν πρόκειται, φυσικά, για δύο ίσες ομάδες που παίζουν ξύλο. Δεν πρόκειται για τσαμπουκά Αθήνας – Θεσσαλονίκης και Ολυμπιακός – Παναθηναϊκός, αλλά πρόκειται για αντίσταση και επανάσταση. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο πως όταν μια γυναίκα σηκώνει φωνή, εμφανίζονται εκατό αντρικές να καταγγείλουν πως τους καταπίεζει η καταγγελία της καταπίεσης της – πρόκειται για ένα κουτό inception που λειτουργεί τόσο «θαυματουργά», επειδή η βαθιά μολυσμένη κουλτούρα, πράγματι, θα δαιμονοποιήσει κάθε προσπάθεια να υπάρξουμε, εμείς οι άλλες και άλλοι, διαφορετικά. Αυτό το ντιμπέιτ άλλωστε, δεν αφορά τόσο να αλλάξουν εκείνοι (ποιος πιστεύει στα θαύματα;), αλλά να βρεθεί ο χώρος στην κοινή γη, να υπάρξουμε, ισότιμα.

Η ακροδεξιά έχει μακρύ ιστορικό στην ακύρωση άλλωστε. Οι υπόλοιπες ομάδες δεν επιζητούν ακυρώσεις, αλλά χώρο για να εκφράσουν ΕΠΙΚΡΙΣΗ και ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ, όταν ένα αστείο δεν είναι αστείο, όταν ένα βιβλίο είναι άτεχνο και όταν κανείς χάνει τη δουλειά του, επειδή το αποφάσισε ο Μπογδάνος.