Με αφορμή την επέτειο των δύο ετών από το έγκλημα των Τεμπών στις 28 Φεβρουαρίου 2023, θυμόμαστε πώς το κράτος, και συγκεκριμένα η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας που είναι αποδέκτης της κοινωνικής αντίδρασης και πολιτικά υπεύθυνη, αντιμετώπισε την απόδοση δικαιοσύνης σε σχέση με το δυστύχημα. Το 2024, τα ερωτήματα που σήμερα είναι παγιωμένα στο κοινό περί δικαίου αίσθημα, τότε δεν είχαν ακόμη διαμορφωθεί ως συμπαγείς αλήθειες. Ήρθαμε αντιμέτωπες με μία εξεταστική επιτροπή-παρωδία στη Βουλή, και αποσβολωμένες από το βαθμό της αδιαφορίας των συστημικών μέσων ενημέρωσης, μονάχα να ψελλίσουμε μπορούσαμε ότι παρακολουθούμε το χρονικό μιας συγκάλυψης ζωντανά από το κανάλι της Βουλής.

Το παρακάτω κείμενο δημοσιεύτηκε αρχικά στη Womanlandia στις 28 Φεβρουαρίου 2024. Σε μία εποχή βραχυπρόθεσμης μνήμης και προσοχής, για ζητήματα μείζονος σημασίας για την πολιτική ζωή της χώρας, θεωρούμε σημαντικό να θυμόμαστε τα πολιτικά γεγονότα ως μια ενιαία αφηγηματική ροή, και όχι σαν αποσπασματική επικοινωνιακή καμπάνια. Τα αφηγήματα γύρω από το έγκλημα των Τεμπών έχουν μετατοπιστεί αρκετά από το 2023, η αλήθεια όμως όχι. Είναι σημαντικό να μην ξεχάσουμε.

Σήμερα, 28 Φεβρουαρίου, κλείνει ένας χρόνος από το έγκλημα στα Τέμπη. Το τραγικό δυστύχημα με 57 νεκρούς και πάνω από εκατό τραυματίες, ένα χρόνο μετά, όχι απλώς έχει μείνει ουσιαστικά ατιμώρητο, αλλά ρέπει προς την αοριστία και τη συγκάλυψη.

Από που να το πιάσουμε;

– Από την καταγγελία της Μαρίας Καρυστιανού στο Ευρωκοινοβούλιο ότι κατά την επίσκεψή της στην Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, Γεωργία Αδειλίνη, η δεύτερη της είπε πως αυτά συμβαίνουν, συμβουλεύοντάς την να πάει στην Εκκλησία; Συγκεκριμένα η κ. Καρυστιανού δήλωσε: «Είναι δυνατόν να πηγαίνω στην Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και να της λέω αυτά τα πράγματα και αντί να μου πει “Ναι, είναι μεμπτό, δεν είναι μεμπτό, είναι ποινικά κολάσιμο” ή οτιδήποτε, να μου λέει “Τι να κάνουμε; Αυτά συμβαίνουν. Πάτε στην εκκλησία να σας βοηθήσει. Κοιτάξτε μπροστά τη ζωή σας”;».

– Από το γεγονός ότι το σημείο του δυστυχήματος μπαζώθηκε μερικές μέρες μετά τη σύγκρουση, την ίδια στιγμή που ακόμη και τρεις μήνες μετά έβρισκαν ανθρώπινα υπολείμματα; Σύμφωνα με τον Κώστα Λακαφώση, Μηχανολόγο-Αεροναυπηγό Μηχανικό, «την τρίτη ημέρα, την Παρασκευή 3 Μαρτίου, είχαν τελειώσει όλα. Από το πρωί γίνονταν χωματουργικές εργασίες στο επίκεντρο της φωτιάς. Μπουλντόζες άρχισαν να στρώνουν το χώμα στο σημείο μηδέν, στο επίκεντρο της φωτιάς. Δεν υπήρχε κανένας λόγος να γίνει αυτό, γιατί ο γερανός θα μπορούσε να πατήσει στο σημείο και από την έξω πλευρά. Άρα την ίδια ημέρα, ο κρατικός μηχανισμός, είχε αποφασίσει πως “ό,τι ψάξαμε, ψάξαμε, τα μαζεύουμε και φεύγουμε”. Το Σάββατο, άρχισαν να απομακρύνονται τα χώματα και τα μπάζα με φορτηγά για να μεταφερθούν κάπου αλλού. Την Κυριακή απομακρύνθηκαν τα βαγόνια 5, 6 και 7. Την Δευτέρα, ολοκληρώθηκαν οι εργασίες για την αποκατάσταση της γραμμής. Συνολικά έξι ημέρες μετά, ολοκληρώθηκε η διαμόρφωση του χώρου και πλέον δεν υπήρχε τίποτα».

Ολες αυτές οι ενέργειες μόλυναν τον τόπο της σύγκρουσης, σύμφωνα με τον Βασίλη Κοκοτσάκη, ειδικό πραγματογνώμονα που έχουν ορίσει οι οικογένειες των θυμάτων. Περισσότερα για το πόρισμα του κ. Κοκοτσάκη και τα εγκληματικά σφάλματα που έλαβαν χώρα κατά τη συλλογή στοιχείων από τον τόπο του δυστυχήματος μπορείτε να διαβάσετε εδώ. Η διενέργεια της πραγματογνωμοσύνης για τα αίτια του δυστυχήματος ήταν πλημμελής, με την κ. Καρυστιανού να καταγγέλλει στο Ευρωκοινοβούλιο ότι αρχικά οι πραγματογνώμονες δεν προέβησαν ούτε σε αυτοψία, ότι η πραγματογνωμοσύνη τους συντάχθηκε από τα γραφεία τους.

– Από την παρωδία της εξεταστικής επιτροπής της Βουλής για το έγκλημα των Τεμπών, και την απαράδεκτη προεδρία της ΝΔ; Ενώ στις 8 Μαρτίου περιμένουμε τα πορίσματα των εργασιών της εξεταστικής επιτροπής από τα κόμματα, δεν έχουν κληθεί προς εξέταση, εξαιτίας αρνήσεως της πλειοψηφίας, δηλαδή της ΝΔ, μάρτυρες-κλειδιά, όπως, ενδεικτικά, ο πρόεδρος των μηχανοδηγών του ΟΣΕ Κώστας Γενηδούνιας, ο ηλεκτρολόγος μηχανικός και υπάλληλος της ΕΡΓΟΣΕ Χρήστος Κατσιούλης, ο πρώην πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΟΣΕ Κώστας Σπηλιόπουλος, ο πρώην διευθύνων σύμβουλος της ΤΡΑΙΝΟΣΕ Φίλιππος Τσαλίδης, μάρτυρες δηλαδή που θα μπορούσαν να ρίξουν φως στην υπόθεση τόσο ως προς το οικονομικό και τεχνικό σκέλος της, όσο και προς τη γνώση και τις ευθύνες του Κώστα Αχ. Καραμανλή. Απεναντίας, είχαμε τον τ. Υπουργό Υποδομών και Μεταφορών να εξετάζεται με ύφος χιλίων καρδιναλίων από την επιτροπή λες και είναι ο ίδιος κατήγορος, να αποκαλεί εν τη ρύμη του λόγου τα μέλη της επιτροπής που τον εξέταζαν «μάρτυρες» και να μην απαντάει ουσιαστικά σε καίριες ερωτήσεις που του τέθηκαν. Άλλωστε, όταν το πράγμα στρίμωχνε, ο πρόεδρος της επιτροπής και βουλευτής της ΝΔ Δημήτρης Μαρκόπουλος επενέβαινε εις βάρος του εκάστοτε μέλους της επιτροπής που επέμενε με ερωτήσεις του μπας και λάβει κάποια σοβαρή απάντηση από τον τ. Υπουργό (και όχι μόνο), λέγοντάς του να χαμηλώσει τους τόνους και πως δε σέβεται τη διαδικασία, παρακωλύοντας δηλαδή το έργο της επιτροπής.

Επιπλέον, η πλειοψηφία της ΝΔ αρνήθηκε να περιμένει την κατάθεση της δικογραφίας που έχει σχηματίσει η αρμόδια δικαστική αρχή, δηλαδή η Εισαγγελία Εφετών Λάρισας. Η άρνηση αυτή μαζί με την άρνηση από την πλειοψηφία της διεύρυνσης του καταλόγου των μαρτύρων οδήγησε στην αποχώρηση από την επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ, του ΠΑΣΟΚ, του ΚΚΕ, της Νέας Αριστεράς, της Ελληνικής Λύσης και των Σπαρτιατών, ενώ η Πλεύση Ελευθερίας και η Νίκη παρέμειναν και κατήγγειλαν με τη σειρά τους προσπάθεια συγκάλυψης. Τελευταίες πληροφορίες του ΑΠΕ-ΜΠΕ βέβαια λένε πως ενώ το υλικό της δικογραφίας «δεν έχει παραληφθεί από τη Βουλή και συνεπώς τη γραμματεία της Εξεταστικής Επιτροπής, αλλά μόλις αυτό παραληφθεί θα βρίσκεται στη διάθεση των μελών της εξεταστικής επιτροπής» για να αξιολογήσουν όποια στοιχεία κρίνου απαραίτητα. Εκτός δηλαδή των επίσημων διαδικασιών της επιτροπής και –το σημαντικότερο– εκτός δημοσιότητας, τα μέλη θα κληθούν να αξιολογήσουν κατά το δοκούν το υλικό, χωρίς να έχουν την ευκαιρία να το αξιοποιήσουν κατά την εξέταση μαρτύρων.

Παρακολουθώντας όλους αυτούς τους μήνες το κυβερνητικό αφήγημα για το έγκλημα των Τεμπών, δύο είναι οι κεντρικές αρτηρίες του: α) Το ανθρώπινο λάθος ενός σταθμάρχη, που είναι και ο αποδιοπομπαίος τράγος της υπόθεσης, και β) Τα συστημικά προβλήματα και οι χρόνιες παθογένειες του Ελληνικού Κράτους και σε αυτό τον τομέα.

Ατομικό και συστημικό μπλέκονται μαζί για να συσκοτίσουν τις ευθύνες των κυβερνώντων.

Για το ανθρώπινο λάθος του σταθμάρχη τα έχουμε ήδη πει, αλλά ας τα ξαναπούμε: Η ισχύς του ανθρώπινου παράγοντα έρχεται να ξεγυμνώσει την απουσία δικλείδων ασφαλείας και κρατικών προβλέψεων στην περίπτωση που ένας υπάλληλος, ένα κρατικό γρανάζι, δυσλειτουργήσει, πράξει εσφαλμένα. Ο ανθρώπινος παράγοντας είναι αυτός που αναδεικνύει τι έχει αφεθεί από το κράτος στην τύχη του, παρά την υποχρέωσή του να το διασφαλίσει, και τι όχι. Είναι αδιανόητο οι ζωές εκατοντάδων ανθρώπων καθημερινά να αφήνονται στο έλεος μιας χούφτας υπαλλήλων, ενός σταθμάρχη και δυο μηχανοδηγών.

Εξεταστική #Τεμπη

-Κώστας Καραμανλής: «Πουθενά δεν λέει ότι δεν είναι ασφαλής. Λέει..ζητήματα ασφαλείας»

-Δημήτρης Μαρκόπουλος (πρόεδρος): «Είστε προκλητικός και προσβλητικός κ.Κόκκαλη στο κ.Καραμανλή. Εχουμε καταλάβει όλοι με πια στρατηγική έχετε έρθει. Ολοκληρώσατε»

Παρωδία pic.twitter.com/iDq7RrdrdY

— avgerinosx (@avgerinosx) February 13, 2024

Με την επίκληση στις συστημικές παθογένειες, η Νέα Δημοκρατία επιχειρεί να διαχύσει την ευθύνη παντού, και στην ουσία πουθενά. Και η αλήθεια είναι πως το Ελληνικό Κράτος είναι διαχρονικά διεφθαρμένο και ασυνεπές, οπότε ήταν πράγματι θέμα χρόνου σε ποιανού τα χέρια θα σκάσει η βόμβα. Οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν τις προεκλογικές τους υποσχέσεις σαν λόγια μεθυσμένου που κάνει καμάκι το βράδυ σε μπαρ, κι αν είπαμε και μια κουβέντα παραπάνω, δεν το εννοούσαμε βρε σεις, ξεχνώντας ότι έχουν την αποκλειστική ευθύνη της διαχείρισης των παθογενειών αυτών όσο οι κρατικοί μηχανισμοί βρίσκονται στα δικά τους χέρια. Η συστημικότητα είναι ένα χρήσιμο εργαλείο ανάλυσης ενός προβλήματος, αλλά δεν αφαιρεί από τα υποκείμενα, τους θεσμούς, τα κόμματα και τις κυβερνήσεις τη βούληση και δυνατότητα αυτενέργειας. Γι’ αυτό άλλωστε πασχίζουν με νύχια και με δόντια να αποδείξουν ότι ο τ. Υπουργός δεν γνώριζε για τα προβλήματα ασφαλείας του σιδηροδρόμου, με το να μην κληθούν μάρτυρες που μπορούν με βεβαιότητα να το πιστοποιήσουν και με το να μη διαβιβαστεί επίσημα η δικογραφία στην εξεταστική επιτροπή.

Ένα χρόνο μετά, και όχι απλώς δεν πλησιάζουμε στην απόδοση δικαιοσύνης και στη λογοδοσία των υπευθύνων, αλλά κοντεύουμε να γίνουμε μάρτυρες της συγκάλυψης ενός εγκλήματος σε ζωντανή μετάδοση.

Ένα χρόνο μετά, και δεν γνωρίζουμε τίποτε για την έκρηξη που ακολούθησε κατόπιν της σύγκρουσης. Δεν γνωρίζουμε τι μετέφερε η εμπορική αμαξοστοιχία, τι υλικό ήταν αυτό που οδήγησε στην τεράστια πυρκαγιά που ήταν αιτία θανάτου για μερικούς από τους επιβάτες.

Ένα χρόνο μετά, στην Ελλάδα δεν έχει αλλάξει τίποτα, τουλάχιστον όχι προς το καλύτερο.

Φωτογραφία: Συνεδρίαση της Εξεταστικής Επιτροπής για  «τη διερεύνηση του εγκλήματος των Τεμπών και όλων των πτυχών που σχετίζονται με αυτό», Πέμπτη 8 Φεβρουαρίου 2024. (ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ/EUROKINISSI)