Ένα από τα ακανθώδη νομικά ζητήματα που προέκυψαν μετά την ψήφιση του νόμου 4800/2021 για την υποχρεωτική συνεπιμέλεια είναι αυτό των εγγραφών και μετεγγραφών των παιδιών στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Συγκεκριμένα, η εγκύκλιος Φ1/117162/ΓΔ4/20-09-2021 του Υπουργείου Παιδείας, που εκδόθηκε κατ’ εφαρμογή του νόμου 4800/2021, επιβάλλει ως υποχρεωτική προϋπόθεση για την εγγραφή ή μετεγγραφή μιας μαθήτριας τη συναίνεση και των δύο γονέων, ανεξαρτήτως του ποιος ασκεί την επιμέλεια ή τη γονική μέριμνα. Το ζήτημα έχει αναδειχθεί από την Ένωση Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης (ΕΛΜΕ), μέσα από σχετικό ψήφισμα των προέδρων της απ’ όλη την Ελλάδα, και από την Επιτροπή για το Οικογενειακό Δίκαιο και τη Συναινετική Συνεπιμέλεια, η οποία εντός αυτού του μήνα έστειλε επιστολή επί του ζητήματος στην Υπουργό Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη.

Όπως εξηγούν, η εγκύκλιος αυτή έχει προξενήσει πολύ σοβαρά προβλήματα, ενίοτε φτάνοντας μέχρι το σημείο να θέσει παιδιά εκτός σχολείου, και αφορά «ιδιαίτερα περιπτώσεις όπου:

1. Η επιμέλεια έχει ανατεθεί αποκλειστικά στον έναν γονέα με δικαστική απόφαση.
2. Ο έτερος γονέας δεν ασκεί γονική μέριμνα ή έχει απομακρυνθεί από τη ζωή του παιδιού λόγω περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας ή άλλων καταχρηστικών συμπεριφορών,
3. Η επικοινωνία μεταξύ των γονέων είναι ανύπαρκτη ή τοξική, λόγω καταστάσεων που απειλούν την ψυχική ή σωματική ακεραιότητα του παιδιού ή του γονέα με την επιμέλεια».

Τι συμβαίνει τότε; Το εκάστοτε σχολείο συνήθως απαντά ότι τα χέρια του είναι δεμένα από την εγκύκλιο και αρνείται να προχωρήσει στην εγγραφή χωρίς τη συναίνεση και των δύο γονέων. Ο μόνος τρόπος για να προχωρήσει η εγγραφή ώστε το παιδί να μπορέσει να φοιτήσει στο σχολείο είναι μέσω της δικαστικής οδού, με τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων. Η εγκύκλιος πρακτικά παρακάμπτει την απόφαση του οικογενειακού δικαστηρίου που έχει δώσει την αποκλειστική επιμέλεια του παιδιού στον ένα γονέα, ενώ «δεν προβλέπει καμία διοικητική διαδικασία ή εξαίρεση για τις περιπτώσεις όπου η επιμέλεια ή η γονική μέριμνα έχει ανατεθεί αποκλειστικά σε έναν γονέα με δικαστική απόφαση».

Μάλιστα, η Επιτροπή για το Οικογενειακό Δίκαιο και τη Συναινετική Συνεπιμέλεια κατήγγειλε τον Σεπτέμβριο του 2025 ότι στη Μαγνησία έντεκα παιδιά έμειναν εκτός σχολείου εξαιτίας της επίμαχης εγκυκλίου.

Πρακτικά, αυτή η ρύθμιση βγάζει τα παιδιά εκτός της εκπαιδευτικής διαδικασίας, και θέτει τον γονέα που ασκεί την επιμέλεια σε καθεστώς ομηρίας, υποχρεώνοντάς τον να ξοδέψει χρήματα για μια δικαστική διαδικασία στην οποία εξ αρχής δεν θα έπρεπε να υποχρεούται να μπει. Παράλληλα, τον εκθέτει δυνητικά σε επιζήμιες ψυχολογικά καταστάσεις «που σχετίζονται με ενδοοικογενειακή βία, ψυχολογική κακοποίηση ή διακοπή επικοινωνίας για λόγους προστασίας του τέκνου». Επαναφέρει τα ζητήματα της επιμέλειας ως προβλήματα προς επίλυση, ακόμη και όταν έχουν επιλυθεί κατόπιν δικαστικού αγώνα από τα οικογενειακά δικαστήρια, και παραβιάζει την αρχή της χρηστής διοίκησης, αφού η δημόσια διοίκηση οφείλει να διευκολύνει τους πολίτες να προστατεύουν τα δικαιώματά τους.

Η εγκύκλιος αυτή εκδόθηκε το 2021 και για τέσσερα χρόνια έχει προκαλέσει κωλύματα σε έναν άγνωστο αριθμό γονέων και παιδιών. Καταλήγει να τιμωρεί τον γονέα και λειτουργεί εις βάρος του συμφέροντος του παιδιού. Όλη η ρητορική των υπέρμαχων της υποχρεωτικής συνεπιμέλειας ανατρέπεται από την πραγματικότητα, όμως πλήθος τέτοιων υποθέσεων μένει στο σκοτάδι.