Κάντε εγγραφή στο newsletter μας εδώ για να λαμβάνετε κάθε εβδομάδα ένα τέτοιο κείμενο μαζί με τέσσερις προτάσεις της εβδομάδας από τον κόσμο της Womanlandia.

Αυτή την εβδομάδα, η Ρένα Λούνα ξεκίνησε στη Womanlandia μία στήλη με τίτλο «Σχέσεις σε Μετάφραση», η οποία θα είναι διαθέσιμη με ανοιχτή πρόσβαση για όλες. Στη στήλη αυτή, διάφορες συνηθισμένες δυναμικές σχέσεων, που συχνά τις συζητάμε με όρους ποπ ψυχολογίας, περιγράφονται με μορφή αλληγορίας, σε μια προσπάθεια κατανόησης των δύο πλευρών και ανίχνευσης της συναισθηματικής αλήθειας που οι πιο διαδεδομένες ψυχολογικές ταμπέλες επιχειρούν να τυποποιήσουν. Όπως εξηγεί η Ρένα, στόχος είναι οι αλληγορίες της «να έχουν απλή γλώσσα και δομή ώστε να παραμένουν ουδέτερες ως παραδείγματα, μακριά από ηθικά επιμύθια και διάθεση καταγγελίας».

Η πρώτη αλληγορία πρωτίστως εξερευνά τους όρους «anxious» και «avoidant», με μια μικρή δόση από «breadcrumbing», δηλαδή της συμπεριφοράς αυτής όπου κάποιος δίνει μικρά και ασυνεπή ψίχουλα ενδιαφέροντος και στοργής ώστε να διατηρήσει μια σχέση και να κρατήσει την προσοχή του άλλου ατόμου, χωρίς όμως να αφιερώνεται σε αυτή ουσιαστικά, ώστε η μεταξύ τους αλληλεπίδραση με κάποιον τρόπο να προχωρήσει.

Το feed μας (το αποκάλεσα «αρχική σελίδα» πριν το αλλάξω, αφού πλέον είναι κάτι πολύ περισσότερο, δεν είναι μονάχα ένα πρωτοσέλιδο της διαπροσωπικής μας επικαιρότητας, είναι κανονική ταΐστρα σκέψεων και συναισθημάτων) κατακλύζεται από αναλύσεις για κάθε τύπο σχέσης. Κάθε μέρα μαθαίνω ένα καινούριο είδος νάρκισσου. Στο επόμενο σκρολάρισμα κάποιος μου υπόσχεται ότι επιτέλους θα καταλάβω τα μύχια συναισθήματα ενός disorganized avoidant, ώστε να μπορέσω επιτέλους να συνδεθώ πραγματικά μαζί του. Καμιά φορά αναρωτιέμαι αν οι ψυχολόγοι στραβοκαταπίνουν διακριτικά κάθε φορά που θεραπευόμενό τους άτομο αποδίδει την άσχημη κατάληξη μιας σχέσης στο γεγονός ότι έπεσαν θύμα love bombing.

Όλοι αυτοί οι όροι επιχειρούν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τη δομή των σχέσεων στη ζωή μας. Η τάση μας να καταναλώνουμε μεγάλες ποσότητες τέτοιου περιεχομένου στο διαδίκτυο φανερώνει τη βαθύτερη ανάγκη μας να καταλάβουμε τις συμπεριφορές των άλλων και τις δικές μας συναισθηματικές αντιδράσεις. Έχουμε ανάγκη από νόημα, από ένα πλαίσιο ικανό να προσφέρει αφηγηματική συνέπεια στις εμπειρίες μας, ακόμη κι εκεί που αυτή δεν υφίσταται. Οι συμπεριφορές μας ταυτίζονται με υποτιθέμενα πρώιμα παιδικά τραύματα και είδη προσκόλλησης, ταξινομούνται σε κατηγορίες που, ενώ παρουσιάζονται ως ουδέτερες, είναι έντονα ηθικά φορτισμένες, όπως συμβαίνει για παράδειγμα στην περίπτωση του νάρκισσου, που έχει καταστεί η ψυχολογικοποιημένη εκδοχή της προσωποποίησης του Κακού, χωρίς δικά της προτερήματα ή ελαφρυντικά.

Σε μία εποχή που η νόρμα έχει μετατοπιστεί από τη θρησκευτική πνευματικότητα στον ορθολογισμό, την κουλτούρα της ψυχοθεραπείας, τον ατομικισμό και την έμφαση στο τραύμα, τέτοιοι όροι της ποπ ψυχολογίας έρχονται να αντικαταστήσουν παλιότερα μεγάλα αφηγήματα για εμάς και τη ζωή μας, όπως είναι για παράδειγμα τα ζώδια. Πλέον, αντί ο χαρακτήρας και η ροή της ζωής μας να καθορίζονται από τους πλανήτες και την τυχαιότητα της γέννησής μας, καταλύτης όλων αυτών γίνονται τα παιδικά τραύματα και η τυχαιότητα του εάν θα έχουμε τους κατάλληλους γονείς που θα μας οδηγήσουν στο να διαμορφώνουμε «ασφαλείς» και σταθερές σχέσεις με άλλους ανθρώπους. Στο TikTok ειδικά, ο αλγόριθμος αντιλαμβάνεται αμέσως αυτή την ανάγκη μας να κατανοήσουμε τις σχέσεις μας και, σα να μυρίζεται την αδυναμία μας, μαζί με περιεχόμενο για avoidants και νάρκισσους, αρχίζει σιγά σιγά να πετάει και αναλύσεις για Κριούς και Διδύμους, με βίντεο που αρκετές φορές απεικονίζουν αρκετά εύστοχα τις συμπεριφορές των ζωδίων και τις μεταξύ τους δυναμικές. Για τον αλγόριθμο, όλες οι αναλύσεις για τα συναισθήματα, τις προθέσεις και τα στοιχεία του χαρακτήρα μας συχνά μοιάζουν πανομοιότυπες.

Όλος αυτός ο ψευδοθεραπευτικός λόγος, όλες αυτές οι αναλύσεις, προσφέρουν αρχικά μία ανακούφιση, μια κατανόηση ορισμένων μοτίβων συμπεριφοράς, όμως συνάμα είναι τόσο γενικές και αφηρημένες που κάθε μία μας θα μπορούσε να ταυτιστεί με διαφορετικές κατηγοριοποιήσεις ανάλογα με το πρόσωπο με το οποίο κάθε φορά σχετίζεται και τη φάση ζωής που διανύει. Οι αναλύσεις αυτές σπανίως προτείνουν πραγματικές διεξόδους, είναι περισσότερο μία αυτοανάλυση για τη χαρά της αυτοανάλυσης, που περισσότερο στρέφουν την προσοχή μας προς εμάς, παρά προς τα άτομα και τις διαπροσωπικές σχέσεις που επιθυμούμε να κατανοήσουμε. Αν σε μία σχέση είμαι anxious, σε μία άλλη dismissive avoidant και σε μία τρίτη secure, τότε τι νόημα έχουν αυτές οι κατηγοριοποιήσεις για τη βαθύτερη κατανόηση του τρόπου που σχετίζομαι με τους ανθρώπους; Η ύπαρξή τους εδράζεται στην καταπράυνση των δικών μας ανησυχιών, στο να γλείψουμε τις πληγές μας πιστεύοντας ότι έχουμε δίκιο που νιώθουμε ότι αδικηθήκαμε, στο να μπορούμε να εκλογικεύσουμε τον πόνο, την εγκατάλειψη, τη δυσλειτουργία και την ασυμβατότητα, και να τον αποδώσουμε σε κάποιο χαρακτηριστικό του άλλου, σε μία μοιραία κατάληξη της δυναμικής μας, και όχι τις δικές μας συμπεριφορές, τα δικά μας ελαττώματα ή την ανεξήγητη τυχαιότητα της ζωής.

Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι να χάνεται πλήρως το πλαίσιο εντός του οποίου δημιουργούνται οι σχέσεις και αναπτύσσονται τα συναισθήματα. Εκεί που η ποπ ψυχολογία φαινομενικά μας δίνει τα εργαλεία για να κατανοήσουμε τις σχέσεις μας, πρακτικά μας στερεί τις πραγματικές λέξεις που μπορούν να σκάψουν λίγο βαθύτερα από την επιφάνεια. Γιατί να μπούμε στη διαδικασία να περιγράψουμε μια συμπεριφορά όταν κάποιος αυτόματα μπορεί να χαρακτηριστεί νάρκισσος, avoidant και dark empath; Τέτοιου είδους τυποποιήσεις μπορεί αρχικά να προσφέρουν την ανακούφιση της κατανόησης μιας κατάστασης, όμως καταλήγουν να μας στριμώχνουν σε αυθαίρετα κουτάκια ψυχικής συγκρότησης που θεωρούνται δεδομένα και υπαρκτά, και σπανίως αμφισβητούνται.

Κάπως έτσι, οι σχέσεις ακροβατούν μονίμως μεταξύ φυσιολογικού και παθολογικού, μόνο που αυτή τη φορά δεν χρειαζόμαστε έναν κύριο με λευκή ρόμπα και την εξουσία του γιατρού για να διαγνώσει τη νεύρωσή μας. Έχουμε ενδυναμωθεί αρκετά ώστε να το κάνουμε πια μόνες μας.