Ποια δεν το έχει ακούσει; Η φράση «θέλω μια γυναίκα που να μην παίρνει τον εαυτό της πολύ στα σοβαρά» έχει γίνει κλισέ στα αντρικά προφίλ των dating apps. Εκ πρώτης όψεως, μοιάζει σαν μια αθώα προτίμηση, ίσως και ελκυστική: ποιος δεν θα ήθελε άλλωστε να κάνει dating με έναν άνθρωπο με χιούμορ, ευελιξία, ελαφρότητα; Με τον οποίο θα μπορεί να γελά ανέμελα και να μην γίνουν όλα απαιτητικά αμέσως; Όμως, τραβάς τη μάσκα «όχι στα σοβαρά» και βλέπεις το πλέγμα προσδοκιών, φόβων και έμφυλων ιεραρχιών.

Το βασικό επιχείρημα του σημερινού κειμένου είναι ότι η ανάγκη (απαίτηση είναι αλλά οκ) να «μην παίρνει μια γυναίκα τον εαυτό της πολύ στα σοβαρά» δεν αφορά πραγματικά το χιούμορ ή την παιχνιδιάρικη διάθεση. Αντίθετα, λειτουργεί ως συγκαλυμμένος μηχανισμός αποδυνάμωσης της γυναικείας υποκειμενικότητας: μια απαίτηση να είναι ευχάριστη αλλά όχι απαιτητική, εκφραστική αλλά όχι διεκδικητική, ζωντανή αλλά όχι «βαριά», διαθέσιμη αλλά όχι ευάλωτη με τρόπο που να απαιτεί φροντίδα.

Ένας συνάδελφος μου καμαρώνει πολύ που είναι τόσο «ψείρας» με τη δουλειά του. Φέρει το χάος κάθε μέρα στην προσπάθειά του να αποδείξει σε όλους μας πως δεν αφήνει τίποτα να πέσει κάτω, ενώ στην πραγματικότητα παραλογίζεται διαρκώς και ψάχνει αφορμές να υποτιμήσει δυνατά και φανερά υφισταμένους του. Λέει πως είναι «αυστηρός» και καμαρώνει, διότι θεωρεί τον εαυτό του δίκαιο.

Πρόσφατα χρειάστηκε να υπομείνει μια εξωτερική συνεργασία με γυναίκα σε αντίστοιχη και ανώτερη θέση από τον ίδιο. Η γυναίκα αυτή είναι πράγματι εφιαλτική στη συνεργασία, αλλά όχι περισσότερο από εκείνον – μάλλον αρκετά λιγότερο. Βέβαια, το τι έχει πει το στόμα του για εκείνη είναι τρομακτικό. Έχει χτίσει και μας αναλύει διαρκώς το «ψυχολογικό της προφίλ» σε μια κακόμοιρη προσπάθειά του να τη μειώσει. Φυσικά και αυτή παίρνει τον εαυτό της στα σοβαρά και τον ενοχλεί τρομερά που δεν μπορεί να της κάνει τα γνωστά του προσβλιμέντα και να την τσακίσει με τον τρόπο του. Του έχει υψώσει υπέροχα τείχη και κάνει τη δουλειά της ανεπηρέαστη από τις σάχλες του. Παίρνει εκείνος τον εαυτό του στα σοβαρά; Φυσικά, with an extra cherry on top.

Μάλιστα, «ανησυχώ» πως δεν ξέρω κανέναν να μη παίρνει τον εαυτό του στα σοβαρά. Ω ναι, θα κάνουμε χιούμορ και θα αυτοσαρκαστούμε, αλλά αυτό είναι όλο;

Μάλλον ακριβώς κάτω από την επιφάνεια, όλοι σοβαρεύουμε όταν δεν είναι ώρα για αστεία. Γιατί λοιπόν οι γυναίκες δεν είναι ελκυστικές όταν σοβαρεύουν;

Γιατί γίνονται πιο απρόσιτες. Η πιθανότητα για σεξ δυσκολεύει και απομακρύνεται. Αρχικά πώς τολμάει να μη γελάει με κάθε αστείο (έστω και από «ευγένεια») και κατά δεύτερον, τι σημαίνει αυτό; Ορίζει μόνη της το πώς οι άλλοι θα την αντιμετωπίσουν; Θα χρειαστεί να κρατήσουν την απόστασή τους; Θα χρειαστεί η επικοινωνία να περιοριστεί εκεί που εκείνη αποφάσισε; Σκανδαλώδες!

Ας το πιάσουμε από την αρχή.
Το πρώτο κρίσιμο σημείο είναι να διαχωρίσουμε δύο έννοιες που συχνά συγχέονται: την παιχνιδιάρικη διάθεση και την άρνηση της σοβαρότητας. Το να είναι κάποιος αστείος, ευέλικτος, δημιουργικός στο παιχνίδι της καθημερινότητας δεν έχει καμία εγγενή αντίφαση με το να παίρνει τον εαυτό του «στα σοβαρά». Αντιθέτως, πολλές φορές η βαθιά αίσθηση του χιούμορ προκύπτει από μια έντονη επίγνωση της ζωής, των αντιφάσεών της και των τραυμάτων της. Ξέρεις τον εαυτό σου, τον καταλαβαίνεις, του αναγνωρίζεις τα δυνατά και τα αδύναμα, τα όρια και την περιέργεια, τη δίψα για το καινούριο, την κούραση για ανοησίες και ναι… τη σαχλαμάρα αλλά και τη σοβαρότητα.

Η φράση «μην παίρνεις τον εαυτό σου στα σοβαρά» όμως δεν περιγράφει τι θέλει κάποιος, αλλά τι δεν θέλει και μάλιστα το κάνει με έναν κάπως αόριστο τρόπο. Δεν λέει «θέλω μια γυναίκα με χιούμορ» ή «θέλω μια σύντροφο που να απολαμβάνει τη ζωή», αλλά «μην είσαι κάτι». Και αυτό το «κάτι» είναι ασαφές, αλλά φορτισμένο: μην είσαι βαριά, μην είσαι απαιτητική, μην είσαι υπερβολικά συνειδητοποιημένη για τον εαυτό σου και τη θέση σου στον κόσμο. Μου αρέσεις καλύτερα στα χαμένα, παρά με πόδια δυνατά στη γη, πόδια που εάν χρειαστεί θα περπατήσουν μακριά μου.

Σε αυτή την ασάφεια ακριβώς κρύβεται η ιδεολογική λειτουργία της φράσης.

Έχει η σοβαρότητα φύλο;
Στο πλαίσιο της πατριαρχικής κουλτούρας, η «σοβαρότητα» δεν είναι ουδέτερη έννοια. Οι άντρες ενθαρρύνονται να παίρνουν τον εαυτό τους στα σοβαρά: να έχουν φιλοδοξίες, να απαιτούν σεβασμό, να θεωρούν τις απόψεις τους σημαντικές. Όσες έχουμε γελάσει τρανταχτά στη μούρη κάποιου άντρα ξέρουμε τι πάει να πει ΘΥΜΟΣ. Η ανδρική σοβαρότητα συνδέεται με την εξουσία, τη γνώση, την ηγεσία.

Οι γυναίκες, αντίθετα, ιστορικά κοινωνικοποιούνται να είναι «ευχάριστες», «εύκολες», «κατανοητικές». Η σοβαρότητα σε μια γυναίκα στιγματίζεται ως «bossy» «bitchy», «too much», «δύσκολη», «νευρωτική», «υστερική», φυσικά «αγάμητη» κ.ά.

Προφανώς, η φράση «να μην παίρνει τον εαυτό της πολύ στα σοβαρά» εντάσσεται σε μια μακρά παράδοση απονομιμοποίησης της γυναικείας σοβαρότητας, μιας και δεν είναι απλά μια ουδέτερη προτίμηση, αλλά μια διδαγμένη από την κουλτούρα έμφυλη απαίτηση που θυμίζει πως υπάρχει το δίπολο: «ελκυστική στους άντρες» ή «σέβομαι όσα έχω επιλέξει να σέβομαι και εάν μου τα βρίσουν θα τους πάρει και θα τους σηκώσει».

Μιας όμως και μιλούσαμε για dating apps, ας επιστρέψουμε στη συναισθηματική εργασία και στην «ελαφρότητα». Όταν ακούτε πως δεν θέλει να παίρνετε τον εαυτό σας σοβαρά, δεν λέει πως απλώς τρέμει μη τυχόν και έχετε όρια, αλλά σας ξεκαθαρίζει πως δεν θα έχει μαζί σας – μιλάει και για τον εαυτό του, για τις προθέσεις του.

Οι σχέσεις απαιτούν συναισθηματική εργασία – όλες οι σχέσεις, ακόμα και οι μικρές – σύντομες, οι εργασιακές, οι συνεργατικές, οι φιλικές. Έχω δουλέψει συναισθηματικά για τη σχέση που χω με τις γάτες μου. Τι γίνεται λοιπόν με τη σχέση με τον Αναξίμανδρο που ακόμα κι εάν ο πλανήτης είναι πιο καυτός από τη Μέγκαν Φοξ, ακόμα κι εάν κάθε μέρα ακούμε μέσα μας τους βομβαρδισμούς στην άλλη πλευρά του πλανήτη, ακόμα κι εάν θάψουμε κάποιον δικό μας, μας βρέξουν τα αμάξια στο δρόμο ενώ περνάμε, ή τέλος πάντων σήμερα δεν γουστάρουμε, επιμένει να μας θέλει να κυλιόμαστε χαζογελώντας στα χορτάρια; Ξεπερνάω το γεγονός πως επειδή αυτός δεν έχει χιούμορ και αποτυγχάνει να προκαλέσει ένα πυγαίο χαμόγελο, άρα το θέλει στο default και συνεχίζω:

Η εργασία στη σχέση αφορά την ικανότητα να ακούμε, να κατανοούμε, να επικυρώνουμε τα συναισθήματα του άλλου. Πώς ο ET o εξωγήινος συνδέεται με το αγόρι; Ε, έτσι. Ένας εξωγήινος μπορεί, αλλά ο Αναξίμανδρος όχι. Οικειότητα λοιπόν χτίζεται όταν οι άνθρωποι μοιράζονται ευάλωτες πτυχές του εαυτού τους και λαμβάνουν κατανόηση και επικύρωση. Αυτό σημαίνει, πολύ απλά (και δυστυχώς για το dating των ημερών) ότι οι άνθρωποι πρέπει να παίρνουν ο ένας τον άλλον στα σοβαρά. Ακόμα κι εάν πρόκειται για one night stand. Δεν υπάρχουν αναλώσιμοι άνθρωποι «για πέταμα», μόνο συμφωνίες και πράγματα που δεν ευδοκίμησαν σε κάτι άλλο.

Όταν όμως κάποιος ζητά από την κοπέλα που θα γνωρίσει, είτε οι προθέσεις του αφορούν σχέση είτε one night stand, να «μην παίρνει τον εαυτό της πολύ στα σοβαρά», αυτό μπορεί να λειτουργήσει ως προληπτική άρνηση αυτής της διαδικασίας.

Και τώρα θα κρατήσω το χέρι των ανδρών όσο το λέω αυτό: Το casual και η σχέση δεν είναι δίπολο. Από τη μια πλευρά το πάρτυ και από την άλλη η φυλακή. Ακόμα κι η κοπέλα που μόλις γνώρισες για one night stand έχει ανάγκες. Μπορεί να είναι κυρίως σεξουαλικές, αλλά θα χρειαστεί να επικοινωνήσεις μαζί της αυθεντικά, ειλικρινά, ανοιχτά και για αυτές.

Η σοβαρότητα δεν αφορά μόνο τη βαρύτητα ή τη δραματικότητα. Αφορά και την ικανότητα να αναγνωρίζουμε ότι κάτι έχει σημασία. Όταν μια γυναίκα παίρνει τον εαυτό της στα σοβαρά, σημαίνει ότι αναγνωρίζει την αξία των συναισθημάτων της, των εμπειριών της, των τραυμάτων της, άρα πιθανό να έχει και τα εργαλεία να απορρίψει τον άντρα γρηγορότερα, πιο εύκολα και να μη χασομερήσει μαζί του στους αιώνες των αιώνων.

Η απαίτηση να μην το κάνει αυτό λειτουργεί ως ένας μηχανισμός αποφυγής της ευαλωτότητας, όχι μόνο της δικής της, αλλά και (φυσικά) της δικής του. Γιατί η πραγματική οικειότητα είναι αμφίδρομη: αν πάρεις στα σοβαρά τον άλλον, ίσως θα χρειαστεί κάποια στιγμή να πάρεις στα σοβαρά και τον εαυτό σου.

Πολλοί άντρες έχουν κοινωνικοποιηθεί να αποφεύγουν αυτή τη διαδικασία (και να θεωρούν πως φαίνονται κουλ ενώ το κάνουν). Η συναισθηματική έκθεση παραμένει δύσκολη και απειλητική. Έτσι, η επιλογή μιας «μη σοβαρής» συντρόφου / κάζουαλ φίλης, λειτουργεί ως ένας τρόπος να διατηρηθεί μια ασφαλής απόσταση από την οικειότητα.

Ακόμα, σε ένα πιο ρητό επίπεδο, η φράση αυτή συχνά λειτουργεί ως κώδικας για κάτι άλλο, γνωστό σε εμάς: «μην είσαι πολύ φεμινίστρια». Δηλαδή, μην παίρνεις πολύ στα σοβαρά ζητήματα όπως η έμφυλη ανισότητα, η παρενόχληση, η συναισθηματική εκμετάλλευση. Αυτά είναι ζητήματα που δεν θέλει να ακούσει. Μπορείς να πεις ποια ταινία σου άρεσε (πες interstellar να τελειώνουμε), ποιο φαγητό μαγειρεύεις καλύτερα (παστρίτσιο πες) και την αγαπημένη σου στάση. Ή πόσο λυπάσαι για το male loneliness epidemic. Μέχρι εκεί όμως! Ξενερουά τα υπόλοιπα, όσα δηλαδή συγκρατούν στην ανθρώπινη διάσταση και μετά δυσκολεύεται να σε δει απρόσωπα, σα παιχνίδι.

Αντίστοιχα, η φράση αυτή συνδέεται στενά με μια άλλη πολύ διαδεδομένη: «θέλω μια easy-going γυναίκα». Το «easy-going» εδώ δεν αφορά απλώς την προσαρμοστικότητα, αλλά σημαίνει πως ο Αναξίμανδρος δεν θέλει μια γυναίκα που «θα δημιουργεί τριβές», που θα απαιτεί αλλαγές και δεν θα τρέμει τις συγκρούσεις.

Αλλά οι συγκρούσεις είναι αναπόφευκτες στις ουσιαστικές σχέσεις. Και πολύτιμες! Είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη. Μια σχέση χωρίς συγκρούσεις είναι συνήθως μια σχέση όπου κάποιος καταπιέζει τις ανάγκες του.

Ζητώντας μια γυναίκα που «δεν παίρνει τον εαυτό της στα σοβαρά», ζητείται ουσιαστικά μια γυναίκα που θα είναι πιο πιθανό να καταπιέσει τις ανάγκες της για χάρη της αρμονίας. Άρα ο Αναξίμανδρος θέλει να κάνει παρέα με κοπανιστό αέρα. Με ένα ον εσωτερικά… άδειο.

Τελικά ποια βρίσκει;
Φυσικά και δεν χάνω ευκαιρία να μοιραστώ τον φοβερό μονόλογο της Amy στο Gone Girl της Gillian Flynn (θα τον αφήσω ολόκληρο στο τέλος). Η γυναίκα λοιπόν που τρώει μπέργκερ χωρίς να παχαίνει, γελάει με τα πάντα, δεν ζηλεύει, δεν απαιτεί, δεν παραπονιέται και φυσικά… δεν παίρνει τον εαυτό της στα σοβαρά.

Το «cool girl» είναι μια φαντασίωση ανδρικής επιθυμίας: μια γυναίκα που υπάρχει χωρίς να βαραίνει τον άντρα με την υποκειμενικότητά της. Μια γυναίκα που δεν χρειάζεται τίποτα, δίνει άνευ όρων αποδοχή και προσφέρει το σώμα της ανάλογα με τις δικές του ορέξεις. Η φιγούρα είναι βαθιά μη βιώσιμη και τρομαχτική. Γιατί για να υπάρξει με κάποιον τρόπο, πρέπει η γυναίκα να αποκόψει κομμάτια του εαυτού της. Ολόκληρο τον εαυτό της.

Οι γυναίκες είναι άνθρωποι, όχι mood board του Pinterest. Αυτό σημαίνει πως οι γυναίκες, όπως και οι άντρες, φέρονται και έχουν όλη την παλέτα: χαρά, ελαφρότητα, θυμό, θλίψη – όλα. Εάν κάποιος πει ένα αστείο και σου αρέσει γελάς, εάν κάποιος πει κάτι προσβλητικό θυμώνεις – εκτός από τον χαρακτήρα μας, είμαστε και η σύνδεσή μας με τους άλλους. Άρα, η αναζήτηση της «όχι σοβαρής» είναι όπως γράφτηκε παραπάνω, η αναζήτηση ενός σεξιστικού στερότυπου. Το ότι ζητάνε όχι την παρέα κάποιας, αλλά τη διάθεση κάποιας, καταλήγει στη σκέψη πως δεν τον αφορά ο άνθρωπος, αλλά ως γνωστόν μια… υπηρεσία.

Αξίζει να σταθούμε και στην ψυχολογική διάσταση: Η απαίτηση για «μη σοβαρότητα», προκύπτει και από φόβο: φόβο της απόρριψης, της αποτυχίας, της ανεπάρκειας.

Αν η άλλη δεν παίρνει τον εαυτό της στα σοβαρά, τότε και η σχέση δεν χρειάζεται να παρθεί στα σοβαρά. Άρα, αν αποτύχει, δεν θα πονέσει τόσο όταν τελειώσει.

Καταλήγω πως ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η φράση αυτή δείχνει μια αδυναμία άρθρωσης επιθυμίας. Αντί να λέγεται «θέλω κάποια με τον οποία να ταιριάξουμε και να γελάμε», λέγεται «μην είσαι κάτι».

Αυτό δείχνει μια τρομερά θλιβερή φτώχεια (και μοναξιά) στη γλώσσα των σχέσεων. Και αυτή η φτώχεια είναι αποτέλεσμα μιας κουλτούρας που δεν έχει μάθει στους άντρες να μιλούν με ακρίβεια για τις συναισθηματικές τους ανάγκες, άρα νιώθουν ασφαλείς μόνο εάν οι ανάγκες όλων μηδενιστούν.

Και η Amy Dunne λέει:
«Men always say that as the defining compliment, don’t they? She’s a cool girl. Being the Cool Girl means I am a hot, brilliant, funny woman who adores football, poker, dirty jokes, and burping, who plays video games, drinks cheap beer, loves threesomes and anal sex, and jams hot dogs and hamburgers into her mouth like she’s hosting the world’s biggest culinary gang bang while somehow maintaining a size 2, because Cool Girls are above all hot. Hot and understanding. Cool Girls never get angry; they only smile in a chagrined, loving manner and let their men do whatever they want. Go ahead, shit on me, I don’t mind, I’m the Cool Girl.

Men actually think this girl exists. Maybe they’re fooled because so many women are willing to pretend to be this girl. For a long time Cool Girl offended me. I used to see men – friends, coworkers, strangers – giddy over these awful pretender women, and I’d want to sit these men down and calmly say: You are not dating a woman, you are dating a woman who has watched too many movies written by socially awkward men who’d like to believe that this kind of woman exists and might kiss them. I’d want to grab the poor guy by his lapels or messenger bag and say: The bitch doesn’t really love chili dogs that much – no one loves chili dogs that much! And the Cool Girls are even more pathetic: They’re not even pretending to be the woman they want to be, they’re pretending to be the woman a man wants them to be. Oh, and if you’re not a Cool Girl, I beg you not to believe that your man doesn’t want the Cool Girl. It may be a slightly different version – maybe he’s a vegetarian, so Cool Girl loves seitan and is great with dogs; or maybe he’s a hipster artist, so Cool Girl is a tattooed, bespectacled nerd who loves comics. There are variations to the window dressing, but believe me, he wants Cool Girl, who is basically the girl who likes every fucking thing he likes and doesn’t ever complain. (How do you know you’re not Cool Girl? Because he says things like: “I like strong women.” If he says that to you, he will at some point fuck someone else. Because “I like strong women” is code for “I hate strong women.”)»