Η Μαρία Cyber Κατσικαδάκου είναι κάποια που πλέον δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Ο ακτιβισμός της εκτείνεται σε βάθος δεκαετιών και σε εύρος πολιτικών διεκδικήσεων. Μεγάλες της παρακαταθήκες είναι, μεταξύ πολλών άλλων, τα Cyberdykes πάρτι, η ιστοσελίδα-φόρουμ Lesbian.gr, το Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Outview, οι ταινίες μικρού μήκους που έχει σκηνοθετήσει, η διαδικτυακή πλατφόρμα για διαβητικούς glykouli.gr, και φυσικά το φωτογραφικό λεύκωμα-αυτοβιογραφία της «Μία Λεσβιακή Ζωή», που κυκλοφόρησε το 2023 από τις εκδόσεις Το Ροδακιό.

Η ακτιβιστική παρουσία και δράση της Μαρίας ξεδιπλώθηκαν και συμπορεύτηκαν παράλληλα με την ίδια τη ζωή της· είναι λεσβία, διαβητική, καρκινοπαθής και ανάπηρη.

«Ως λεσβία και γυναίκα σε αναπηρικό αμαξίδιο νιώθω απέραντη μοναξιά. Κατ’ αρχάς, έχω αναπηρία εξαιτίας του καρκίνου. Χτύπησε ένας όγκος στέλεχος του εγκεφάλου και μου έκανε ημιπάρεση στη δεξιά πλευρά, δηλαδή στο δεξί χέρι και το δεξί πόδι. Το χέρι μπορεί να κάνει λίγα πράγματα, αλλά δεν μπορώ ούτε να γράψω. Το πόδι δεν στέκεται ευθεία στο πάτωμα, κάθεται στραβά» εξηγεί η ίδια, συνεχίζοντας: «Συνεπώς, μπορώ να κινούμαι μέσα στο σπίτι που έχει δάπεδο, αλλά από εκεί και πέρα να βγω έξω και να κινηθώ δεν μπορώ. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δεν μπορώ να κάνω τίποτα. Δηλαδή δεν μπορώ να πάω στο σούπερ μάρκετ που είναι εδώ κοντά. Επίσημα έχω 97% αναπηρία, για την οποία το κράτος μου δίνει αναπηρική σύνταξη και επίδομα από τον ΟΠΕΚΑ. Και τα δύο μαζί δεν φτάνουν ούτε για τους λογαριασμούς με τα ιατρικά έξοδα που έχω».

Σε πολλές χώρες της Δύσης, μεταξύ 21 και 27 Απριλίου γιορτάζεται κάθε χρόνο η Εβδομάδα Λεσβιακής Ορατότητας. Ταυτόχρονα, το Θέμα του Μήνα Απριλίου 2025 στη Womanlandia είναι η Αναπηρία. Η ορατότητα των αναπήρων, αν και ακόμη μικρή, τα τελευταία χρόνια σημειώνει σημαντική άνοδο στην Ελλάδα. Η κουλτούρα μας όμως παραμένει βαθιά μισαναπηρική, αν λάβουμε υπόψη μας ενδεικτικά ότι φέτος δημοσιογράφος είπε στην τηλεόραση με τρομερή φυσικότητα και χωρίς κυρώσεις ότι σε κάποιες περιπτώσεις «είναι καλύτερο να είσαι νεκρός παρά ανάπηρος». Είναι συνεπώς δεδομένο ότι η ορατότητα των ανάπηρων λεσβιών στη χώρα μας παραμένει ακόμη αχαρτογράφητη γη.

Η Μαρία Cyber, που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής λεσβιακής ιστορίας μέσω των λεσβιακών κοινοτήτων της Αθήνας, της Ερεσού, του Λονδίνου και του Βερολίνου, με την αναπηρία καλείται για πρώτη φορά στη ζωή της να αντιμετωπίσει κάτι εντελώς μόνη της: «Με την αναπηρία, αντιμετωπίζω για πρώτη φορά στη ζωή μου κάτι ατομικά. Δηλαδή τα λεσβιακά θέματα τα αντιμετώπιζα έχοντας μια κοινότητα δίπλα μου, τον διαβήτη αντίστοιχα με κοινότητα δίπλα μου, για ΑμεΑ δεν έχω βρει κοινότητα».

Μιλήσαμε για την επίδραση που έχει η αναπηρία σε βασικές πτυχές της καθημερινότητάς της, στις κοινωνικές συναναστροφές και τις δημόσιες εμφανίσεις της, στη σεξουαλικότητα, στο αίσθημα ανήκειν και την αντιμετώπισή της από τις κοινότητες στις οποίες ήδη αποτελεί κομμάτι, και φυσικά στα θεσμικά εμπόδια και τις ανύπαρκτες κρατικές προβλέψεις, παροχές και υποδομές για θέματα αναπηρίας.

Κράτος, υποδομές και εξυπηρέτηση

«Βοήθεια δεν σου παρέχει το κράτος. Έχω κάνει από το 2022 αίτηση για προσωπικό βοηθό. Έχει πάει 2025 και μου λένε ότι το πρόγραμμα ακόμα λειτουργεί πιλοτικά. Δηλαδή, έχω επιλεγεί, αλλά δεν έχω κληρωθεί. Η πολυκατοικία μου έχει σκάλες. Δεν έχει προβλεφθεί από κανένα νόμο να βάλει το κράτος ράμπα ή σύστημα ανάβασης εάν στο κτίριο μένει ανάπηρος.

Στα ΚΕΠΑ, δηλαδή τα Κέντρα Ελέγχου Πιστοποίησης της Αναπηρίας, μπαίνεις στην κεντρική είσοδο και ανεβαίνεις στον όροφο που πρέπει για να περάσεις από την επιτροπή. Εγώ δεν μπορώ να το τσουλάω το αμαξίδιο με τα χέρια μου, αφού το δεξί χέρι είναι ανάπηρο, το οποίο σημαίνει ότι κάθομαι έξω και ζητάω από κάποιον να με βοηθήσει, γιατί υπάρχει ένα μικρό ύψωμα στην είσοδο του ορόφου. Άρα για να μπω στον όροφο και να περάσω από την επιτροπή των ΚΕΠΑ, συναντάω αυτό το ύψωμα ως εμπόδιο και πρέπει κάποιος να με σπρώξει. Για την ακρίβεια, πρέπει να με γυρίσει όπισθεν, γιατί αυτός είναι ο πιο εύκολος τρόπος, να κάνει το αμαξίδιο σούζα και να ανέβει στο υψωματάκι».

Η περίπτωση αυτή, όπως εξηγεί, δεν είναι μεμονωμένη, καθώς ο αστικός ιστός από το καλούπι του συνήθως δεν είναι προσβάσιμος: «Είναι τραγική η κατάσταση με τα πεζοδρόμια. Έχω παρακαλέσει εδώ και ένα χρόνο το Δήμο Καλλιθέας να φτιάξει τις ράμπες, γιατί βγήκα δύο φορές με το καροτσάκι, όχι με το αναπηρικό αμαξίδιο, αλλά με το ηλεκτροκίνητο Mobility, αυτό που είναι σαν μικρό σκούτερ. Βγήκα λοιπόν από πεζοδρόμιο σε πεζοδρόμιο να κάνω μία βόλτα, δύο φορές. Και τις δύο αναγκάστηκα και πήγα από τον δρόμο με κίνδυνο της ζωής μου και έτσι δεν ξαναβγήκα βόλτα.

Στις ράμπες που έχει από πεζοδρόμιο σε πεζοδρόμιο δεν μπορεί να ανέβει το Mobility, είναι ψηλές. Ακόμα και μία γιαγιά με ένα καροτσάκι της λαϊκής ή μία γυναίκα που έχει παιδί σε καροτσάκι πρέπει να κάνει ολόκληρη μανούβρα. Αυτό που έχω το ηλεκτροκίνητο είναι κυρίως εσωτερικών χώρων, αλλά το έβγαλα και έξω. Το ηλεκτροκίνητο δεν έχει αμορτισέρ και δεν μπορώ να ανέβω στη ράμπα, γιατί η ράμπα είναι 8-9 εκατοστά. Πήρα το Δήμο τηλέφωνο, έστειλα φωτογραφίες, ένα χρόνο προσπαθώ να τους πείσω να τις φτιάξουν. Όλο μου λένε ‘ναι’, έχει περάσει ένας χρόνος και δεν έχουν κάνει απολύτως τίποτα. Έφτασε μέχρι το σημείο να μη σηκώνει τα τηλέφωνα ο υπεύθυνος.

Τα ασανσέρ είναι μικρά. Πρέπει να έχεις αναδιπλώμενο, γιατί δεν χωράς με το αμαξίδιο σε όλα τα ασανσέρ. Και δεν υπάρχουν καθόλου υπηρεσίες για ΑμεΑ, τίποτα. Πραγματικά, δικαιώματα θεωρητικά μπορεί και να έχεις, όμως στην πράξη δεν ισχύουν».

Στη χρήση καθημερινών ιδιωτικών υπηρεσιών η εξυπηρέτηση ενίοτε είναι εξίσου μειωτική, όμως ευτυχώς υπάρχουν προσβάσιμες επιλογές: «Για να πας για χημειοθεραπείες στο νοσοκομείο πρέπει να πληρώσεις ταξί. Ένας ταρίφας από το Taxiplon με το που βλέπει το αναπηρικό μου λέει ‘εγώ δεν είμαι νοσοκόμος, ταξί είμαι’. Εντάξει, δίκιο έχει ο άνθρωπος. Τώρα έχουμε βρει μία εταιρεία ταξί που λέγεται ‘Ξενοφώντας Ταξί’. Έχει κανονικές τιμές, βγαίνει ο οδηγός έξω, έρχεται σε παίρνει από τα σκαλιά της πολυκατοικίας σου, σε βάζει στο αμάξι, δηλαδή πράγματα ανθρώπινα».

Δεν λείπουν όμως οι χώροι και οι πρωτοβουλίες που προσπαθούν να εξασφαλίσουν την προσβασιμότητα των αναπήρων με τρόπο ουσιαστικό: «Την καλύτερη εμπειρία την είχα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης εξαιτίας του πόσο με πρόσεξαν. Όπου με καλούν και πάω, ξέροντας την αναπηρία μου, μου προσφέρουν και δωμάτιο προσβάσιμο και χώρους προσβάσιμους και έχουν γύρω μου άπειρους εθελοντές για να με βοηθήσουν. Πραγματικά νιώθω πάρα πολύ άνετα με το πώς μου φέρονται. Εκεί ξαναβρήκα το κουράγιο μου, αλλά το έχασα με το που ήρθα ξανά σπίτι μου.

Να επισημάνω επίσης ότι, δοκιμασμένα, για άτομα με αναπηρία το Ηρώδειο προσφέρει μία απίστευτα όμορφη και προσβάσιμη εμπειρία, έχει σούπερ εξυπηρέτηση, μέχρι και ταξί σε περιμένει μετά, είναι άκρως υποστηρικτικοί. Εκεί βρέθηκα στις πρώτες θέσεις με άλλα δέκα ΑμεΑ, είχα τρομερά μεγάλη χαρά που βρέθηκα με άλλους σαν εμένα! Πρέπει να φτιάξουμε μια online κοινότητα για να γράφουμε ποια μέρη μάς προσφέρουν υπέροχες προσβάσιμες εμπειρίες!».

Φιλίες

«Πραγματικά είναι μοναχική εμπειρία το να βιώνεις μία αναπηρία σε αμαξίδιο και να μην μπορείς να πας πουθενά παρά μόνο αν σε κρατάει κάποιος παραμάσχαλα. Και δυστυχώς υπάρχουν άλλοι συνάνθρωποι χειρότερα από εμένα!

Με βοήθησε και με βοηθάει άπειρος κόσμος, και ευτυχώς με φροντίζει η μάνα μου. Έχω δεχτεί τρομερή βοήθεια μέχρι και από φίλες της μάνας μου. Αλλά, λυπάμαι που θα το πω, έχω δεχτεί και απόρριψη από κοντινούς μου ανθρώπους. Δύο φίλες μου, φιλίες και οι δύο πολλών χρόνων, μου είπαν πράγματα που με πλήγωσαν τρομερά σε σχέση με την αναπηρία μου.

Στη μία έκανα μία πρόταση να πληρώσω όλα τα έξοδα του ταξιδιού και να πάμε κάπου που με έχουνε καλέσει, εκτός Αθηνών, να βάλει εκείνη το αμάξι και να πάμε μαζί. Μου απάντησε ‘εγώ έχω αυτή την περίοδο ανάγκη να με φροντίζουν, δεν θέλω να φροντίζω κάποιον’. Η κοπέλα δίκιο έχει, το καταλαβαίνω. Και είναι και φίλη μου. Και είναι φρέσκοχωρισμένη και είναι στα μαύρα τάρταρα. Το κατανοώ. Αλλά πρόσεξε πώς μιλάς, πες κάτι άλλο για να το αποφύγεις. Χτυπάει καμπανάκι η λέξη ‘φροντίδα, φροντιστής’, είναι κάποιες λέξεις που σε κάνουν και νιώθεις βαθιά πόσο βάρος είσαι! Δηλαδή, με πονάει ακριβώς εκεί, ότι πλέον χρειάζομαι φροντιστή. Άλλη μία, επίσης για πολλά χρόνια φίλη μου, πήγαμε δύο ταξιδάκια μαζί. Με παίρνει μία μέρα τηλέφωνο και μου λέει ‘δεν ξαναπάω πουθενά μαζί σου, διότι δεν μπορώ να με πιάνει η μέση μου’. Και αλήθεια είχε άδικο γιατί είχα τρομερή, αδιανόητη βοήθεια από παντού στα δύο φεστιβάλ που πήγα! Πες το πιο ευγενικά, είναι πολύ σκληρό να ακούς κάτι τέτοιο την ίδια στιγμή που σκέφτεσαι ότι δεν θα σε θέλει κανείς. Δηλαδή, πες κάτι άλλο, βρες μία δικαιολογία. Πολλές φορές αυτές οι λέξεις γίνονται καρφιά.

Εν τω μεταξύ, το νιώθεις ότι είσαι βάρος. Μου προτείνουν πολλές φίλες μου να με πάνε έξω σε ένα lesbian bar. Όμως δεν θέλω να με βλέπουν στο αναπηρικό. Δηλαδή, έχω μία εσωτερικευμένη ντροπή. Είμαι τώρα 3,5 χρόνια στο αμαξίδιο και δεν το έχω ξεπεράσει.

Είτε καταλαβαίνουν, είτε όχι, οι άνθρωποι θα κουνήσουν το κεφάλι και θα σου πουν ‘τι ζόρι, πω πω πόσο δύσκολα περνάς καημενούλι’. Γι’ αυτό δεν μιλάς για την αναπηρία σου συνήθως, εκτός κάποιων ανθρώπων που έχουν δείξει ότι καταλαβαίνουν. Το χειρότερο είναι ότι πάνω στη διάγνωση, πάνω στον πανικό, πέφτουν πάνω σου κάποια άτομα και βοηθάνε. Ύστερα, όταν περάσει ένα διάστημα, εξαφανίζονται. Όμως, η νόσος και η ταλαιπωρία δεν εξαφανίζονται».

Κοινότητα

«Όταν κατάλαβα ότι είμαι λεσβία έψαξα να βρω τη λεσβιακή κοινότητα που υπήρχε την εποχή εκείνη, το 1985. Βρήκα δύο υπέροχες ομάδες, από τις οποίες μετά έμεινε μία. Αλλά και πάλι είχα μια κοινότητα. Όταν διαγνώστηκα με τον διαβήτη βρήκα μία κοινότητα η οποία ήταν μικρή, αλλά κάναμε δράσεις και φτάσαμε σε μία ορατότητα των διαβητικών. Οπότε και ως λεσβία και ως διαβητική και ως καρκινοπαθής βρήκα κοινότητες.

Πάντα θες να έχεις μία κοινότητα δικών σου ανθρώπων που να σε καταλαβαίνουν. Με την αναπηρία που σε καθίζει στο αμαξίδιο, ειλικρινά υπάρχουν μόνο μεμονωμένες περιπτώσεις που βγαίνουν προς τα έξω. Δεν είναι ότι υπάρχει κάποιο γκρουπ. Υπάρχει ο Συνήγορος των ΑμεΑ που πρέπει να έχει 60 χιλιάδες μέλη. Είναι όμως άλλο η τύφλωση, άλλο η κώφωση, υπάρχουν πάρα πολλές αναπηρίες. Θα ήθελα μία ομάδα, μία κοινότητα αναπήρων, έστω και μικρή, ειδικά για τη δική μου αναπηρία, με αμαξίδια!

Δεν υπάρχει κοινότητα για ΑμεΑ. Υπάρχει η ΕΣΑμεΑ, που είναι η Ομοσπονδία των ΑμεΑ αλλά τι κάνει αυτό στην καθημερινότητα; Εγώ σου λέω να ξυπνήσεις το πρωί, να πεις μια καλημέρα σε ένα chat με ΑμεΑ, να μοιραστείς μια εμπειρία σου, για παράδειγμα ότι ‘χθες εκεί που καθόμουνα πήγα να πιάσω κάτι στο πάτωμα και η καρέκλα γύρισε και μου ήρθε καπέλο’.

Δεν ντράπηκα ούτε δευτερόλεπτο να μιλήσω ως διαβητική, ως λεσβία ή ως καρκινοπαθής, γιατί για καθένα από αυτά υπάρχει από πίσω τεράστια κοινότητα. Με την αναπηρία έχω μεγαλύτερη συστολή. Δεν θέλω να κάνω δημόσιες εμφανίσεις εκτός από κάποια δρώμενα όπου χαίρομαι να πηγαίνω, κυρίως εκεί που ξέρουν ότι έχω αναπηρία και φροντίζουν για τις ανάγκες μου».

Η Μαρία εξηγεί ότι συχνά κάτι που της λείπει από την αλληλεπίδρασή της με τους ανθρώπους είναι η δυνατότητα επιλογών, καθώς και το να αφουγκράζονται ή να ρωτούν για τις ανάγκες της. Οι άνθρωποι συχνά υποθέτουν ότι το να την πάνε για έναν καφέ ή για φαγητό σε μία ταβέρνα είναι από μόνο του αρκετό για την ίδια: «Ο κόσμος θα σου πει πράγματα τύπου ‘να περάσω να σε πάω για έναν καφέ, για ένα φαΐ, μια βόλτα’, αλλά μέχρι εκεί. Με την αναπηρία έχω δεχτεί συγκλονιστική υποστήριξη από άτομα που δεν το περίμενα. Με πήγαν βόλτα σε όλη την Πλάκα και φτάσαμε μέχρι τη Συγγρού δύο διαβητικά φιλαράκια και μια στρέιτ φίλη, και δεν μπορείς να φανταστείς πόση χαρά ένιωσα. Γιατί δεν είναι ανάγκη μου να κάτσω να φάω σε μια ταβέρνα, ανάγκη μου είναι να δω φύση, ανάγκη μου είναι να πάω σε ένα σούπερ μάρκετ να κάνω τα ψώνια μου και να μπορώ να επιλέξω τι θα αγοράσω. Ανάγκη μου είναι το να έχω τη δυνατότητα της επιλογής και να με ρωτάς τι έχω ανάγκη, τι επιθυμώ να κάνω εγώ.

Μια άλλη στρέιτ φίλη μου ήρθε μέχρι το σπίτι μου, χωρίς να έχει αμάξι, με πήγε και με γύρισε στο θέατρο, και το έχουμε κάνει αυτό πολλές φορές! Η ίδια με πάει για εξετάσεις σε μαγνητικό τομογράφο και κράταει το ποδαράκι μου κατά τη διάρκεια. Και φυσικά να αναφέρω δύο φίλους αυτοκόλλητους, έναν γκέι και μια λεσβία φίλη, που μετράμε άπειρα χρόνια φιλίας και είναι πάντα δίπλα μου! Μία άλλη υπέροχη λεσβία φίλη με απώλεια όρασης πρόσφατα μου πρότεινε να έρθει να με πάρει για να πάμε σε μια συναυλία. Συγγνώμη που αναφέρω τον σεξουαλικό προσανατολισμό, αλλά παίζει ρόλο στο μυαλό μου».

Όταν η αναπηρία είναι επίκτητη σε μεγαλύτερη ηλικία, αναπόφευκτα θα επηρεάσει τους δεσμούς με τις κοινότητες που ήδη ανήκουμε. Τον τελευταίο καιρό έχει ανοίξει στους ελληνικούς φεμινιστικούς και κουήρ χώρους μια μεγάλη συζήτηση για τη συμπερίληψη. Πόσο συμπεριληπτικές είναι όμως στην πράξη οι κοινότητές μας; Μπορούν να αποκτήσουν αίσθηση κοινότητας νεαρές ανάπηρες λεσβίες, όταν το στίγμα γύρω από την αναπηρία και η έλλειψη προσβασιμότητας οδηγούν σε κοινωνική απομόνωση;

«Συνολικότερα ένα υπερασπιστικό community γύρω από μία λεσβία που έχει αναπηρία δεν υπάρχει» εξηγεί η Μαρία. «Περίμενα ας πούμε από το λεσβιακό παρεάκι μου τώρα με την αναπηρία να με πάει έστω μία μονοήμερη εκδρομή, να με πάει κάπου διαφορετικά. Δεν πήγα στη συναυλία ενός συγκροτήματος που λατρεύω, ενώ πήγαν πολλές φίλες μου λεσβίες και μου στέλνανε συνέχεια βίντεο από κει. Αλλά καμία τους δεν σκέφτηκε ότι θέλω βοήθεια για να πάω, ώστε να μου προτείνουν να πάμε μαζί. Γιατί είμαι βάρος, το έχω καταλάβει».

Ερωτισμός, σχέσεις και σεξ

Κατά τη διάρκεια της συζήτησής μας, ανέφερα στη Μαρία το ντοκιμαντέρ «Yes, We Fuck!» που είχε προβληθεί το 2022 στον κινηματογράφο Τριανόν από τη Θετική Φωνή και το Red Umbrella Athens στο πλαίσιο του Athens Pride, και σχετίζεται με τη σεξεργασία και την αναπηρία. Πόσο εύκολος είναι ο ερωτισμός, η συντροφικότητα και το σεξ για μια γυναίκα με περιορισμένη σωματική κινητικότητα που αντιμετωπίζει κοινωνικό στίγμα;

«Έχω κάποιες φίλες sex workers και μου έχουν πει ότι ‘αν δεν ήμασταν εμείς, πώς θα μπορούσαν να ικανοποιηθούν οι ανάπηροι;’. Έχω δείξει πολλά ντοκιμαντέρ στο Outview για αναπηρία και σεξεργασία και ξέρω ότι πολλοί ανάπηροι έτσι καλύπτονται» μου απαντά.

Πώς επηρεάζει όμως την ίδια τη λεσβιακή ταυτότητα η αναπηρία; Πόση σημασία μπορούν να έχουν οι ρόλοι της top και της bottom, της butch και της femme, το ερωτικό παιχνίδι και το φλερτ, όταν απουσιάζει η σωματική αυτονομία που μπορεί να οδηγήσει αυθόρμητα στην επιτέλεσή τους; Όταν κάποια εισπράττει πως είναι βάρος από το κράτος, τις ιδιωτικές υπηρεσίες και τους ίδιους της τους φίλους, πόσο εύκολο είναι να αισθανθεί ερωτικά επιθυμητή και να νιώθει η ίδια ερωτική επιθυμία;

«Προσωπικά, ένα πράγμα σου λέω, την ψάχνω την κλειτορίδα μου κάτω στο πάτωμα. Δεν έχω καμία σεξουαλική διάθεση» εξηγεί η Μαρία. «Έτσι κι αλλιώς την απέκτησα την αναπηρία πριν τρία χρόνια, στα 52 μου περίπου και ξέρω ότι η μόνη περίπτωση για σεξ είναι ή μεταξύ αναπήρων ή με σεξεργασία. Για μένα, προσωπικά μιλώντας, είναι κάτι το οποίο το έχω ξεχάσει απ’ το σύμπαν, απ’ τον πλανήτη, απ’ το σώμα μου. Δεν υπάρχει. Το έχω βγάλει απ’ τη λίστα των πραγμάτων που είναι πιθανά για εμένα. Οπότε το έχω ξεχάσει.

Μου έχει λείψει το γουτσι-γουτσι, αυτό που λέμε cuddling, με άτομο που κάτι μου κάνει. Αυτό μου είχε λείψει. Το σεξ δεν μου έχει λείψει καθόλου. Οι αγκαλίτσες και τα φιλιά, ναι. Αλλά δεν κεντράρω σε αυτό γιατί ξέρω ότι αποκλείεται. Εδώ δεν βρίσκεις άνθρωπο να πας να δεις λίγο φύση, θα βρεις να κάνεις αγκαλίτσες; Άλλοι άνθρωποι δεν ξέρω τι κάνουν ως προς αυτό, ξέρω μόνο τι κάνω εγώ».

Μέσα από την πολυετή της δράση, η Μαρία Cyber γνωρίζει πολύ καλά ότι η κοινότητα, με τα ελαττώματα και τους περιορισμούς της, είναι θεμελιώδης και αναπόδραστη βάση για τις συλλογικές πολιτικές διεκδικήσεις, και είναι κάτι που σήμερα επιθυμεί και αναζητά έντονα σε σχέση με την αναπηρία. «Έχω παράπονα από εδώ μέχρι απέναντι. Και αντίστοιχα, έχω μεγάλη ευγνωμοσύνη για τους ανθρώπους που μου έχουν δώσει και με το παραπάνω επειδή με εκτιμάνε σαν άνθρωπο. Η ορατότητα των αναπήρων αρχίζει και αυξάνεται, όμως θα ήθελα μια κοινότητα για άτομα με τη δική μου αναπηρία, ακόμη και διαδικτυακά».