«Πρέπει να αφήσουμε τον φεμινισμό να κάνει τα λάθη του», μου είπε ο Σ.

Καλοσύνη σας! Όταν ακούς αυτή την πατροναριστική μπούρδα, θυμώνεις. Τότε σου λένε πως όταν θυμώνεις χάνεις το δίκιο σου. Τους απαντάς πως η ηρεμία είναι προνόμιο. Τους αναφέρεις τα λόγια της Agnès Varda: «I tried to be a joyful feminist, but I was very angry».

Μπορεί να διαφωνήσεις με φεμινίστριες – διαφωνείς με έναν άνθρωπο, όχι με την ισότητα (ελπίζω). Ο φεμινισμός είναι ένα κοινωνικό, πολιτικό κίνημα, ένα σύνολο ιδεών που λέει ότι οι γυναίκες είναι άνθρωποι και πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα, τις ίδιες ελευθερίες και τις ίδιες δυνατότητες με τους άντρες. Στην πράξη, όχι μόνο στα λόγια. Δεν είναι ένα πολιτικό και κοινωνικό κίνημα που έφερε ισότητα και μετά καθυπόταξε τους άντρες.

Η φεμινιστική μου πορεία ξεκίνησε με τη Λένα·είμαι τυχερή τη βρήκα κοντά στην ενηλικίωση. Τότε ξεκίνησα να κάνω τις πρώτες δυσάρεστες συζητήσεις με άντρες του κύκλου μου, αλλά ακόμα η φαρέτρα μου ήταν άδεια. Θύμωνα πολύ, δεν ήξερα πώς πρέπει να απαντήσω, δεν είχα βρει ακόμα τα λόγια. Στο σήμερα, ας προσπαθήσουμε να απαντήσουμε: Γιατί όταν οι γυναίκες μιλάνε αρνητικά για το dating είναι οκ αλλά εάν το κάνουν οι άντρες είναι σεξιστές; Υπάρχουν double standards; Εάν το άρθρο της Vogue έλεγε αντί για «Is Having a Boyfriend Embarrassing Now?», «Girlfriend», θα ήταν προβληματικό;

Το πολυσυζητημένο άρθρο λοιπόν, γράφτηκε στα τέλη του Οκτωβρίου του 2025 από την Chanté Joseph. Με λίγα λόγια αναφέρει πως για χρόνια ζούσαμε σε ένα άτυπο «Boyfriend Land», όπου η διαδικτυακή (κι όχι μόνο) ταυτότητα των γυναικών περιστρεφόταν γύρω από τον σύντροφό τους, κάτι που σπάνια ίσχυε αντίστροφα. Το άρθρο αναφέρει πως οι γυναίκες ανταμείβονταν κοινωνικά (status, επιβεβαίωση) για το ότι «έχουν και κρατούν» έναν άντρα, και αυτό ενισχύθηκε αργότερα από τα social media. Παλιά ήταν «δεν διέλυσε τον γάμο της», αργότερα ήταν οι φωτογραφίες στα social που «συμπλήρωναν» την εικόνα μιας γυναίκας που ζει μια «ολοκληρωμένη ζωή».

Το άρθρο λοιπόν αναφέρει πως τα τελευταία χρόνια παρατηρείται στροφή: οι γυναίκες δεν κάνουν πια ξεκάθαρο hard launch των συντρόφων τους, αλλά δείχνουν μόνο υπαινικτικά σημάδια (χέρια, σκιές, πλάτες, θολωμένα πρόσωπα). Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ντροπή για τον σύντροφο, αλλά μια προσπάθεια να ισορροπήσουν ανάμεσα στο κοινωνικό κύρος της σχέσης και στο να μη φαίνονται «κολλημένες με τον γκόμενο», κάτι που πλέον θεωρείται πολιτισμικά cringe. Πολλές γυναίκες φοβούνται ότι η σχέση θα τελειώσει και θα μείνουν τα posts ή ότι «οι άντρες αργά ή γρήγορα σε εκθέτουν», άρα το να τους «διεκδικείς» δημόσια μοιάζει αφελές.

Το πιο έντονο μέρος του άρθρου είναι η σκέψη πως υπάρχει μια διάχυτη αίσθηση ενοχής γύρω από το να είσαι με άντρα: το «έχω αγόρι» ακούγεται σχεδόν πολιτικά ή αισθητικά λάθος, αναφέρει η Chanté Joseph. Βασισμένη σε όσα παρατηρεί στα σόσιαλ, όταν η online παρουσία μιας γυναίκας είναι «boyfriend-girl» (δηλαδή πολλές φωτογραφίες με τον σύντροφο), θεωρείται πλέον uncool· ακόμη και γυναίκες που έχουν σχέση συχνά αποστασιοποιούνται δημόσια από αυτήν. Το κοινό των γυναικών αποστρέφεται πλέον όταν οι φωτογραφίες είναι εστιασμένες πάνω στον σύντροφο και όχι στα ενδιαφέροντα της ίδιας κι έτσι πια πολλές influencers κρύβουν τη σχέση τους εφόσον το κοινό τη βρίσκει «βαρετή», «cringe» ή και «προκλητική» σε μια εποχή που το dating είναι εφιάλτης για τις περισσότερες.

Αντίστοιχα, στο άρθρο σημειώνεται πως η single ζωή έχει αναβαθμιστεί πολιτισμικά: δεν θεωρείται πια αποτυχία ή ντροπή, αλλά status, επιλογή και «flex». Το άρθρο υποστηρίζει ότι αυτό σηματοδοτεί πολιτικοποίηση της ετεροφυλοφιλικής ταυτότητας: το «έχω αγόρι» δεν επιβεβαιώνει πια τη γυναικεία αξία, και μας αναγκάζει να επανεξετάσουμε την αυτονόητη προσκόλληση στην ετεροκανονικότητα.

Τι σκέφτηκα λοιπόν αφού το διάβασα και αφού παρακολούθησα για κάποιο καιρό τις αντιδράσεις:

Από την αρχή μάθαμε πως η σχέση είναι ο μόνος δρόμος. Όσο πιο «σχεσένια» η σχέση (γάμος – παιδιά), τόσο μεγαλύτερη η ευτυχία. Από πολύ μικρή ηλικία μαθαίνεις να πιστεύεις, σχεδόν αυτονόητα, ότι αυτό που σε κάνει ευτυχισμένη είναι η σχέση. Δεν σου δίνεται χώρος να αναρωτηθείς: ποια είμαι εγώ και τι θέλω, είτε είμαι σε σχέση είτε όχι. Ο εαυτός εκτός της σχέσης είναι ένα κατώτερος, λειψός εαυτός που «χτίζεται» ώστε να προσελκύσει έναν άντρα.

Οπότε η πατριαρχία δεν είναι απλώς κάτι που μας επιβάλλεται απ’ έξω. Ξεκινάει από πολύ νωρίς, αλλά μετά η κάθε γυναίκα οφείλει να ‘χει τον δικό της προσωπικό, πατριαρχικό δεσμοφύλακα. Τύψεις για το σεξ, ντροπή. Άγχος για το φαγητό. Φόβος, φόβος, φόβος. Είναι ένα σύνολο αξιών που εσωτερικεύεις και στη συνέχεια ζεις σύμφωνα με αυτές, και έτσι καταλήγουμε στον τρόπο που τα φύλα αλληλοεπιδρούν, ή δεν αλληλοεπιδρούν.

Το άρθρο της Vogue δεν ακουμπάει σε ένα ουδέτερο έδαφος, αλλά είναι τα σύγχρονα αντανακλαστικά που πλέον απαντάνε στην πατριαρχία των προηγούμενων ετών αλλά και του σήμερα. Δηλαδή, το να καταλάβει σε βάθος μια γυναίκα πως η ευτυχία της είναι σημαντικότερη από το να ικανοποιεί αυτά που νομίζει ότι ένας άντρας χρειάζεται ή θέλει από εκείνη. Το να επιλέξει τον εαυτό της είναι μια ριζοσπαστική φεμινιστική πράξη. Οι «ενδυναμώσεις» που διαβάζουμε στα σόσιαλ, όπου στον πύρινα κυριαρχούν σπόροι τσία, homemade bagels με λίγες θερμίδες, εκατό σκουάτς την ημέρα, και journaling υπό το φως κεριών λεβάντας, δεν είναι παρά η πατριαρχία του σήμερα: μια ωραία εικόνα όπου οι γυναίκες γυρνάνε τον θυμό πάλι εντός, η ευτυχία συνδέεται με τον καπιταλισμό, ενώ η μανία με τη νεότητα και το sexiness μάς γυρνάει στο ρημαδιασμένο male gaze. Τουλάχιστον το άρθρο μάς θυμίζει πως εμείς αποφασίζουμε για εμάς.

Ο τίτλος του άρθρου τραβάει το μάτι, αλλά στην πραγματικότητα το άρθρο δεν απορρίπτει τις σχέσεις, απλά μας καλεί να απαντήσουμε εάν όντως θέλουμε «αυτή τη σχέση». Ας είναι κάτι που θα έχουμε διαλέξει εμείς, που δεν θα μας έχουν διαλέξει, κι ας είμαστε ευτυχισμένες μαζί του. Ας μην μας «καταπιεί» και ας μη γίνει «όλη μας η ζωή». Πως η ταμπέλα της «σχέσης» από μόνη της δεν λύνει τίποτα, ίσα ίσα, εάν πρόκειται για μια εξαρχής προβληματική κατάσταση, τα πράγματα θα χειροτερέψουν.

Κάποιες φορές αγνοούμε πληροφορίες που δείχνουν ότι μια σχέση δεν μας ταιριάζει και επιμένουμε, γιατί έχουμε μάθει πως αυτός θα είναι ο προορισμός μας πάση θυσία. Μιλώντας για θυσία, συχνά γινόμαστε όντως θυσία για να επιβιώσουμε μέσα σε μια κακοποιητική ή απλά μη συμβατή σχέση.

Δεν είναι ντροπιαστικό να έχεις αγόρι, αλλά εάν το αγόρι ανήκει στον μέσο όρο δυστυχίας που οι περισσότερες έχουμε βιώσει, τότε η νέα γενιά θα θεωρήσει «uncool» να μη φροντίσεις τον εαυτό σου και να θυσιαστείς για εκείνον. Σίγουρα το κείμενο εμπεριέχει αυτή τη σκληρότητα· ξέρουμε πόσο δύσκολο είναι να ξεμπλέξεις από αδιέξοδες σχέσεις, όμως τα αυστηρά σόσιαλ μίντια του σήμερα θέλουν τη γυναίκα πιο «ενδυναμωμένη» και αδιαφορούν για αυτή τη βία, εκτός κι εάν μπορείς να μετατρέψεις τον πόνο σου σε reel των 30 δευτερολέπτων. Τα σόσιαλ μίντια θέλουν να δουν τη γυναίκα με το «break up glow» και όχι να κλαίει στα πατώματα. Βέβαια, μια πιο συνολική γυναικεία εμπειρία θα έπρεπε να χωράει και τα δυο.

Δηλαδή, δεν είναι ντροπιαστικό να έχεις αγόρι, αλλά σύμφωνα με τις παρατηρήσεις του άρθρου της Vogue, είναι ντροπιαστικό να έχεις αγόρι που δεν σε αγαπάει κι εσύ θυσιάζεις κομμάτια του εαυτού σου για να κρατήσεις μια σχέση που σε απομακρύνει από όσα πραγματικά σε νοιάζουν κι απ’ όσα είσαι.

Συνολικά, το άρθρο μου άρεσε, εάν και σε σημεία ένιωσα πως διαρκώς οι γυναίκες χάνουν την ανθρώπινη υπόστασή τους. Η πατριαρχία μάς θέλει αξεσουάρ και δούλες, ενώ η νέα τάση μας θέλει ως εικόνες, αδιαφορώντας για το πραγματικό ταξίδι, το οποίο δεν είναι πάντα τόσο glamourous.

Ωστόσο, συμφωνώ πως μέσα σε αυτό το σύγχρονο πλαίσιο, η σημερινή τάση γυναικών να ανεβάζουν content που απαξιώνει το dating ή τις ετεροφυλικές σχέσεις δεν είναι επίθεση στους άντρες, αλλά απάντηση στην πραγματικότητα που οι γυναίκες αντιμετωπίζουν. Είναι μια πολιτισμική αντεπίθεση σε ένα μοτίβο ετών που απαιτούσε από τις γυναίκες να εξηγούν, να δικαιολογούν, να μαλακώνουν τον λόγο τους και γενικότερα να μην επιτρέπεται να φαίνεται ο χαρακτήρας τους στο 100%, διότι τότε ίσως γίνουν δυσάρεστες.

Όταν μια γυναίκα λέει σε ένα reel «I like men, I wish they were good people», δεν προσπαθεί να ανοίξει διάλογο, λέει ξεκάθαρα πως γνωρίζει άντρες, κάνει dating και οι εμπειρίες της είναι υπερβολικά δύσκολες, απαράδεκτες και ναι… ντροπιαστικές. Οι άλλες γυναίκες λένε το ίδιο, άρα αυτές οι φράσεις δηλώνουν ένα κοινό, συλλογικό βίωμα, ως «σήμα» αναγνώρισης. Καταλαβαίνω πως αυτό ακριβώς είναι που εξοργίζει και μπερδεύει πολλούς άντρες: ότι ο λόγος αυτός δεν τους απευθύνεται, δεν εξηγεί, δεν επιδιώκει κατανόησή ή συμπάθεια, αλλά επιχειρεί να φέρει κοντά τις γυναίκες και να «φιλτράρει» τους πατριαρχικούς άντρες, εύκολα και γρήγορα.

Πώς τους φιλτράρει «εύκολα και γρήγορα»; Ο άντρας που παρεξηγείται είναι πολύ μακριά από τη γυναικεία εμπειρία, άρα καλύτερα αυτός και η επίμονη ανιδεότητα του να φύγουν. Γιατί να θέλω κάποιον που εξαρχής παραδέχεται πως δεν μπορεί να με καταλάβει; Γιατί να θέλω να χαραμίσω μια ζωή μεταφράζοντας τον εαυτό μου, παριστάνοντας τη δασκάλα σε ζητήματα βασικής ενσυναίσθησης;

Θέλω κάποιον που δεν θα χρειαστεί να του εξηγώ ξανά και ξανά το τι σημαίνει να είσαι γυναίκα που κάνει dating. Δεν θέλω να «πέφτει από τα σύννεφα», βάζοντας με να του κάνω tour στη γυναικεία εμπειρία. Ας διάβαζε. Ας μιλούσε σε φίλες. Ας μιλούσε σε συναδέλφισσες. Στην αδερφή, στην ξαδέρφη, στη μάνα, στη γιαγιά. Το γυναικείο βίωμα είναι παντού, όταν ένας άντρας «πέφτει από τα σύννεφα» και «δεν αντέχει να ακούει», συνειδητά το αποφεύγει και έτσι στέκεται σε μια ιδιαίτερα βολική θέση, ενώ βάζει εμένα σε μια ιδιαίτερα άβολη θέση, όπου το τι σημαίνει «εγώ να είμαι εγώ» είναι «εκτός θέματος» εντός μια συνθήκης όπου υποτίθεται πως συστηνόμαστε, γνωριζόμαστε και νιώθουμε άνετα.

Η διαρκής απαίτηση να «εξηγήσουν» οι γυναίκες γιατί απαξιώνουν το dating κουβαλά μια πατριαρχική προσδοκία: ότι η γυναικεία εμπειρία οφείλει να μεταφράζεται, να τεκμηριώνεται και να καθίσταται εύπεπτη για τους άντρες. Ότι αν δεν το κάνει, είναι άδικη, υπερβολική ή επιθετική. Η άρνηση να εξηγηθούν αυτά στους άντρες που έχουν συνηθίσει αλλιώς, μοιάζει με επίθεση.

Επιστρέφοντας στη Vogue, η αρθρογράφος σωστά εντοπίζει την τάση των γυναικών να κρύβουν τους συντρόφους τους online: κατ’ εμέ όχι από ντροπή, αλλά ως στρατηγική κοινωνικής επιβίωσης. Η ιδιωτικότητα δεν είναι μόνο ρομαντική επιλογή, αλλά μηχανισμός άμυνας. Οι γυναίκες μπαίνουν και βγαίνουν από σχέσεις χωρίς να τις ανακοινώνουν, ακριβώς για να αποφύγουν τον κοινωνικό σχολιασμό, την κριτική, τη χλεύη και, κυρίως, την εκ των υστέρων ευθύνη. Η σχέση τελειώνει και «γιατί δεν χώρισες τότε;» και άλλα πολλά. Η ιδιωτικότητα λειτουργεί ως τρόπος να προστατευτούμε από μια κοινωνία που εξακολουθεί να θεωρεί τις γυναίκες υπεύθυνες για τις αρνητικές πράξεις των αντρών.

Ακόμα, το άρθρο της Vogue θέλει να απορρίψει ένα σύστημα που ζήτησε από τις γυναίκες να πληρώνουν δυσανάλογο τίμημα για την αγάπη. Είναι μια παύση, ένα όριο που γελάει σαρκαστικά, γιατί ενώ ο πήχης για τις γυναίκες ανεβαίνει (και μόρφωση, και καριέρα, και φιτ, και δεσμευμένη, και ευτυχισμένη και χωρίς ακμή και με λαμπερά μαλλιά και με παιδιά και και και), ενώ για τους άντρες ο πήχης πέφτει. Ο φεμινισμός θέλει να φέρει ισότητα και το να έχουν οι γυναίκες ίσα δικαιώματα με τους άντρες, φαίνεται να τους έχει φέρει σε μια θέση χωρίς ταυτότητα.

Δεν θέλουν να πληρώσουν, δεν θέλουν να εργαστούν, δεν θέλουν να υπερασπιστούν, δεν θέλουν να δεθούν, δεν θέλουν να είναι συναισθηματικά παρόντες, δεν θέλουν να γίνουν σύζυγοι, δεν θέλουν να γίνουν πατεράδες, δεν θέλουν τίποτα πέρα από έναν νομαδικό τρόπο ζωής και συναισθηματικό couchsurfing. Ενώ δεν τα θέλουν αυτά, επιχειρούν να εμπλακούν με γυναίκες με αυτό τον διαβρωτικό τρόπο.

Σε προηγούμενο κείμενο είχα αναλύσει σκέψεις σχετικά με το ότι δεν θέλουν τα παραπάνω, γιατί στο παρελθόν εάν τα έκαναν αυτά, έπαιρναν μια αναγκαστικά υποδουλωμένη σύζυγο, η οποία δεν είχε άλλη επιλογή πέρα από αυτούς. Αργότερα, οι γυναίκες δεν ήταν υποδουλωμένες, αλλά κοινωνικά ήταν πολύ κατώτερες από άλλες εάν χώριζαν, άρα πάλι απέφευγαν το διαζύγιο πάση θυσία. Τώρα οι σύγχρονοι άντρες δεν θέλουν να πάρουν το «ρίσκο» να δεθούν συναισθηματικά εάν η γυναίκα έχει την επιλογή να αξιολογήσει τη σχέση τους και να τους αφήσει. Εφόσον δεν θα έχουν όλο τον έλεγχο, δεν θέλουν (σχεδόν) τίποτα. Αντίστοιχα, οι γυναίκες εξακολουθούν να δίνουν σε πολλούς άντρες που συναντούν κάποιες ευκαιρίες, απλά όχι «δημόσια». Χωρίς φωτογραφίες στο Instagram, χωρίς να προσπαθούν να κάνουν το «situationship» «relationship», χωρίς πολλά όνειρα και όρεξη. Πολλές σύγχρονες γυναίκες καταλαβαίνουν πόσο πιο εύκολο είναι να προστατέψουν και να παρέχουν μόνο για τον εαυτό τους, εφόσον πολλοί σύγχρονοι άντρες επιμένουν στην αστάθεια, την απάθεια και σε πράξεις ηθικής ταπείνωσης προς τις γυναίκες με τις οποίες κάνουν (κάτι σαν) dating.

Εσείς τι λέτε; Είναι ντροπή να ‘χεις αγόρι; Συχνά ναι, θα απαντήσω.

Όταν μια φίλη μου μου είπε πως το αγόρι της έφαγε τις σοκολάτες των παιδιών της, ένιωσα ντροπή. Όταν μου είπε πως ο τύπος ήθελε να βάλει τα ρούχα του 6χρονου γιου της γιατί δεν είχε φροντίσει να φέρει τα δικά του, ένιωσα ντροπή. Κάποιες φορές που βρέθηκα σε θέση όπου χρειάστηκε να εξηγήσω γιατί χώρισα, ένιωσα ντροπή. Θυμάμαι πως αναγκάστηκα να πω σε κάποιον πως δεν γίνεται να έρχεται πάντα νηστικός σπίτι μου και να μου αδειάζει όλο το ψυγείο. Τι είναι αυτό, εάν όχι ντροπή;

Είναι κάπως ντροπιαστικό να πεις πως βγήκες με κάποιον που στο ζητούσε επί μήνες και στο τέλος σου ζήτησε να του βάλεις τη βενζίνη και το φαγητό με iris. Δεν είναι ντροπή για εσένα, αλλά είναι μια άβολη ετεροντροπή για το θράσος του άλλου, που ξεκινά από αυτόν και ίσως νιώσεις να καθρεφτίζεται πάνω σου. Εγώ σίγουρα το ‘χω νιώσει.

Ρωτάει λοιπόν η Vogue εάν είναι ντροπιαστικό να ‘χεις αγόρι. «Που θα σταματήσουν οι φεμινίστριες;» ρωτάει εκνευρισμένος άντρας που δεν έχει δει τίποτα ντροπιαστικό στις πράξεις του και κρίνει πως ο φεμινισμός σκοτώνει το ρομανς. «Εάν δείτε κάπου ρομανς, να έρθετε να μας το πείτε», απαντάνε πολλές σύγχρονες γυναίκες, προς αναζήτηση του αυθεντικού, απαξιώνοντας ή έστω κρύβοντας οτιδήποτε λιγότερο. «Άρα πού είναι το μέτρο;» ρωτάει εκνευρισμένος άντρας.

Δεν υπάρχει μέτρο σε αυτή τη ζυγαριά. Δεν υπάρχει γωνιά του κόσμου όπου οι γυναίκες εκτόπισαν τους άντρες. Η ανησυχία είναι ίδια με το εάν θα παγώσει το παγωτό. Η απάντηση στο «πού είναι το μέτρο» είναι πως «θέτουμε τις λάθος ερωτήσεις». Και η τρομαχτική απάντηση για τους σεξιστές είναι πως το «μέτρο» θα το ορίσει ο καταπιεσμένος, όχι ο καταπιεστής. Φεμινισμός σημαίνει πως ο σεξιστής δεν ορίζει το πλαίσιο. Ο «καλός φεμινισμός», όπως τον έχει οραματιστεί η πατριαρχία, είναι ένας ελεγχόμενος, υπάκουος παιδότοπος, όπου εντός του οι φεμινίστριες «λένε λένε λένε» και ποτέ δεν αλλάζει τίποτα. Ο φεμινισμός δεν έχει μέτρο και όριο γιατί αφορά την ισότητα και όχι την καταπίεση, τον έλεγχο και την εκμετάλλευση. Απλά οι σεξιστές σκέφτονται έτσι, γιατί αυτό θα έκαναν οι ίδιοι. Ούτε που τους περνάει από το μυαλό πως ο φεμινισμός αφορά την ελευθερία.